Cywiriadau

MORGAN, WILLIAM (1750 - 1833), ystadegydd

Enw: William Morgan
Dyddiad geni: 1750
Dyddiad marw: 1833
Plentyn: William Morgan
Plentyn: Arthur Morgan
Rhiant: Sarah Morgan (née Price)
Rhiant: William Morgan
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: ystadegydd
Maes gweithgaredd: Economeg ac Arian
Awdur: Robert Thomas Jenkins

Ganwyd ym Mehefin 1750 ym Mhenybont-ar-Ogwr, yn fab hynaf i William Morgan (meddyg) a'i wraig Sarah Price, chwaer yr athronydd Richard Price — mab arall oedd George Cadogan Morgan. Prentisiwyd ef yn apothecari yn Llundain; ond yn 1772 cafodd Richard Price le iddo yn swyddfa'r ‘Equitable Assurance Society’; dringodd yn gyflym yn honno, ac o 1775 hyd ei ymddeoliad yn 1830, ef oedd ei phrif ystadegydd (‘chief actuary’). Yr oedd hefyd, fel ei ewythr, yn Radical cryf, a chyfarfyddai'r prif Radicaliaid, megis Horne Tooke a Tom Paine a Francis Burdett, yn ei dŷ ar Stamford Hill, lle y bu ef f. 4 Mai 1833; claddwyd yn Hornsey. Ystyrir Morgan yn un o arloeswyr pennaf yswiriant bywydau ar linellau gwyddonol; cyhoeddodd dablau mathemategol ac ysgrifau pwysig ar egwyddorion yswirio, ac ar ei dablau ef y seiliodd Cymro arall, Griffith Davies, ei dablau yntau. Derbyniodd Morgan fedal aur y ‘Royal Society’ yn 1783, ac etholwyd ef yn F.R.S. Fel ei ewythr eto, anghymeradwyai'n gryf y polisi o chwyddo'r ddyled wladol, a chyhoeddodd chwech o bapurau ar y mater hwnnw. Ef a olygodd weithiau Richard Price, gyda chofiant.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/

Cywiriadau

MORGAN, WILLIAM (1750 - 1833)

Ganwyd ef 26 Mai 1750. Bu'n brentis gyda dau apothecari yn Llundain a hefyd yn fyfyriwr yn Ysbyty St Thomas. Yn 1772, dychwelodd i Ben-y-bont i gymryd practis ei dad ar ôl iddo farw. Yn 1773 aeth i Lundain ac mae'n bosibl ei fod wedi cadw ysgol am gyfnod. Penodwyd ef i'r Equitable ar 17 Ebrill 1774.

Prisiodd yr Equitable yn 1775, y tro cyntaf erioed i swyddfa gael ei phrisio, a'r Equitable yn 1800, yng nghyfnod Morgan, oedd y swyddfa gyntaf erioed i ychwanegu bonws at yr arian a delir allan ar bolisi. Heblaw ei waith gyda'r Equitable bu'n cynghori swyddfa'r Scottish Widows adeg ei sefydlu. Yn ôl pob tebyg, ef oedd y cyntaf i gynhyrchu pelydrau X pan basiodd drydan trwy diwb gydag ychydig iawn o awyr ynddo.

Bu ei fab Arthur yn actiwari yn Equitable o 1830 hyd 1870, ac yn Gymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol. Bu mab arall, William a fu farw yn ifanc, yn actiwari cynorthwyol am gyfnod byr a bu ŵyr iddo, William, yn actiwari cynorthwyol o 1870 hyd 1892.

Awdur

  • Dr Llewelyn Gwyn Chambers, Bangor

    Ffynonellau

  • Peter H. Thomas, The Glamorgan Historian (1963), 89;
  • Maurice Edward Ogborn, Equitable Assurances, The story of life assurance in the experience of the Equitable Life Assurance Society, 1762-1962 ( Llundain 1962 ) (1962);
  • Syr Herbert Maxwell, Annals of the Scottish Widows Fund Life Assurance Society during One Hundred Years, 1815-1914 ( Caeredin 1914 )1815-1914 (1914), 34;
  • William Morgan, Philosophical Transactions of the Royal Society (abridged), 15 (1781-1785), 699;
  • J. G. Anderson, The birth-place and genesis of Life Assurance, and other essays ( Llundain 1940 ) (1940), 43;
  • (WalfICc; (1973) ii, 630.

Dyddiad cyhoeddi: 1997

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/

Cywiriadau