Cywiriadau

PRICE, WILLIAM (1800 - 1893), ‘dyn od’ a hyrwyddwr corff-losgiad

Enw: William Price
Dyddiad geni: 1800
Dyddiad marw: 1893
Partner: Gwenllian Llewellyn
Plentyn: Penelope Elizabeth Price
Plentyn: Gwenhelion Price
Plentyn: Iesu Grist Price
Plentyn: Iesu Grist Price
Rhiant: Mary Price
Rhiant: William Price
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: ‘dyn od’ a hyrwyddwr corff-losgiad
Maes gweithgaredd: Cyfraith; Meddygaeth; Gwrthryfelwyr
Awdur: Islwyn ap Nicholas

Ganwyd 4 Mawrth 1800 yn Ty'nycoedcae, plwyf Rhydri, sir Fynwy, trydydd mab y Parch. William Price a Mary ei wraig. Bu mewn ysgol ym Machen ac wedyn yn ddisgybl i Evan Edwards, meddyg, Caerffili. Aeth i'r Royal College of Surgeons yn 1820 a phasio'n feddyg y flwyddyn ddilynol. Bu'n dilyn yr alwedigaeth honno yn Nantgarw, Trefforest, a Pontypridd, gan ddyfod yn bur enwog fel meddyg ac fel llawfeddyg. Ystyriai ei hun yn archdderwydd ac arferai ddefodau hynafol ar y Garreg Siglo ar gomin Pontypridd. Gwisgai yn od — hugan wen, a than honno wasgod ysgarlad a llodrau gwyrdd; am ei ben gwisgai glamp o groen llwynog. Dywedir ei fod yn credu mewn ‘cariad rhydd’ ac yn gweithredu yn ôl y gred honno; yr oedd yn credu y dylid llosgi ac nid claddu'r meirw; bwytâi lysiau — nid cig; yr oedd yn gwbl wrthwynebus i fuchfrechiad a bywdrychiad; yr oedd yn diystyru crefydd uniongred; dirmygai gyfraith y wlad a'r rhai a weinyddai'r gyfraith honno; yr oedd hefyd yn un o arweinwyr y Siartwyr. Wedi i Siartwyr fyned yn llu i Gasnewydd-ar-Wysg yn 1839 ffoes Price i Ffrainc wedi ei wisgo fel benyw, ac yno daeth i adnabod Heine. Bu'n cymryd rhan mewn llawer o ymgyfreithio; yn y llysoedd arferai gyfeirio at ei ferch, a alwai yn ‘Iarlles Morgannwg,’ fel ‘my learned counsel.’ Cyhuddwyd ef ym mrawdlys Caerdydd, 1884, gerbron y barnwr Stephens, o geisio llosgi corff marw ei fab, ‘Iesu Grist.’ Canlyniad y prawf nodedig hwn oedd dyfarnu bod corff-losgiad yn gyfreithiol. Pan oedd yn 83 mlwydd oed cymerth ferch o'r enw Gwenllian Llewelyn yn ‘gydymaith’ iddo'i hun — daeth hi yn fam ‘Iesu Grist yr Ail’ a Penelopen. Bu farw 23 Ionawr 1893 yn Llantrisant a llosgwyd ei gorff yn unol â chyfarwyddiadau manwl a phendant a adawsai.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/

Cywiriadau

PRICE, WILLIAM (1800 - 1893)

Bu William Price yn brentis i Evan Edwards ac yn ddisgybl yn Bart's a'r London Hospital, gan ennill cymwysterau L.S.A. (ym Medi 1821) ac M.R.C.S. (yn Hydref 1821). Ni chymerodd ran yng nghyrch y Siartwyr ar Gasnewydd. Nid oes dystiolaeth iddo gyfarfod Heine. Ymwelodd â Boulogne yn 1861. Ger bron y barnwr Stephen y bu'r prawf ym Mhrawdlys Morgannwg, ar gyhuddiad deublyg: (i) o geisio llosgi'r corff yn lle'i gladdu, (ii) o geisio llosgi'r corff gyda'r bwriad o rwystro cynnal cwest arno. Yr oedd Gwenllian Llewellyn yn fam i dri o'i blant. Llosgwyd ei gorff ond nid yn hollol yn ôl y cyfarwyddiadau a roddwyd yn ei ewyllys.

      Ffynonellau

    • John Cule ‘The eccentric Dr. W. Price of Llantrisant ’, Morgannwg, VII. 98-119
    • Bryan Davies yn David Smith, gol., A People and a Proletariat essays in the history of Wales 1780-1980 ( Llundain 1980 ), 72-93

    Dyddiad cyhoeddi: 1970

    Cywiriadau