DAFYDD, EDWARD (c. 1600 - 1678?), bardd o Fargam ym Morgannwg.

Enw: Edward Dafydd
Dyddiad geni: c. 1600
Dyddiad marw: 1678?
Plentyn: Dafydd Edward
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: bardd
Place: Fargam Morgannwg
Maes gweithgaredd: Barddoniaeth
Awdur: Griffith John Williams

Gellir bwrw ei eni tua 1600, a chawn gywydd o'i waith a ganodd yn 1623. Dywedai ‘Iolo Morganwg’ mai ei athro barddol ydoedd Llywelyn Siôn o blwyf cyfagos Trelales. Ef yw'r amlycaf o feirdd Morgannwg yn yr 17eg ganrif, ac yn ôl pob tebyg, gellir edrych arno fel yr olaf ohonynt a oedd yn fardd wrth ei grefft. Canai awdlau a chywyddau i foneddigion Morgannwg, ond a barnu wrth gymaint o'i waith ag a gadwyd, pur anaml yr âi ar deithiau clera i'r siroedd cylchynnol. Nid yw'n bwysig iawn fel bardd, er bod ei awdlau a'i gywyddau'n dangos iddo etifeddu dysg draddodiadol y beirdd, y manylion am gerdd dafod, yr hen eirfa, a'r ‘cyfarwyddyd’ a'r ystorïau a oedd yn rhan o gynhysgaeth y bardd Cymraeg. Eto, ni chlywid llawer amdano nes i ‘Iolo’ ei atgyfodi a'i wneuthur yn un o'r prif ffigurau yn hanes barddol y sir. Yr oedd, meddai, yn un o'r rhai a roesai drefn ar Ddosbarth Morgannwg ar fesurau cerdd dafod fel y ceir ef yn Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain (1829). Mynnai ymhellach mai yng ‘Ngorsedd y Bewpyr’ yn 1681 y cadarnhawyd y dosbarth hwn, ac Edward Dafydd yn un o'r penceirddiaid. Nid yw hyn oll ond breuddwyd. Ni wyddys am ddim o'i waith sy'n ddiweddarach na 1665. Claddwyd dau ‘Edward David’ ym Margam yn 1678, ac efallai mai ef oedd un ohonynt. Ceir peth o'i waith yn ei law ef ei hun yn ‘Llyfr Hir Llanharan’ yn Llyfrgell Rydd Caerdydd, ac y mae casgliad arall yn Llanover MS. B 20. Ceir nifer o gerddi a dadogir ar ‘Edward Dafydd’ yn Llanover MS. B 12, ac y mae rhai ohonynt yn ymwneuthur a chyfnod Cromwel a Siarl II. Yn eu plith, cawn gywydd i groesawu'r olaf yn ôl i Loegr, ac y mae'n eglur fod y bardd yn Frenhinwr selog. Tybiodd pawb mai'r bardd o Fargam ydoedd hwn, ond rhaid cydnabod bod yr arddull yn dra gwahanol i ardull y cerddi sydd yn ‘Llyfr Hir Llanharan’ ac yn Llanover MS. B 20. Cynnwys yr un llawysgrif gasgliad o gwndidau a dadogir arno. Ceir peth o'r deunydd hwn yn llyfr anghyhoeddedig L. J. Hopkin-James, ‘Caniadau Gwent a Morganwg’.

Yr oedd gan y bardd o Fargam fab o'r enw DAFYDD EDWARD. Gwelir ychydig o'i waith yn y llawysgrifau, englynion gan mwyaf.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/