ELFODD, esgob (bu farw 809);

Enw: Elfodd
Dyddiad marw: 809
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: esgob
Maes gweithgaredd: Crefydd
Awdur: Robert Thomas Jenkins

ymddengys yr enw yn y ffurfiau ‘Elbodugus’ ac ‘Elbodg’ (Harleian MS. 3859), ac ‘Elvodugus’ (Nennius), sef ‘Elbodu(g)’ mewn hen Gymraeg. Y mae'n enwog am iddo fabwysiadu, yn y flwyddyn 768 (Harleian MS. 3859), y dull Rhufeinig o bennu Sul y Pasg, dull yr oedd yr Eglwys Gymreig wedi ymwrthod ag ef yn 602-3. Amrywia'r traddodiadau ynghylch tras a hanes Elfodd (gweler Br. SS., iii, 431), ond cysyllta'r mwyafrif ef â chlas Caer Gybi. Dywedir (ibid.) iddo gael ei ethol yn ‘esgob Bangor’ yn 755, ond gorffwys hyn ar dystiolaeth ddiweddar, ac anniogel iawn, sef llawysgrifau ‘Iolo Morganwg.’ Gan y croniclydd Nennius, disgybl, meddai ef ei hunan, i Elfodd (‘Elvodugi discipulus’), fe'i gelwir yn ‘esgob o'r sancteiddiaf’ (‘episcoporum sanctissimus’), heb ei gysylltu ag unrhyw fan neilltuol; ac yn y cofnod o'i f. yn 809 (Harleian MS. 3859), gelwir ef yn ‘brif esgob yng ngwlad Gwynedd’ (‘archiepiscopus Guenedote regione’ [ sic ]), ymadrodd nad oedd, yn y cyfnod hwnnw yng Nghymru, yn cyfleu unrhyw syniad o awdurdod ‘archesgobol’ yn ein hystyr ni i'r gair.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/