OWEN, RICHARD JONES (‘Glaslyn’; 1831-1909), bardd a llenor

Enw: Richard Jones Owen
Ffugenw: Glaslyn
Dyddiad geni: 1831
Dyddiad marw: 1909
Priod: Elin Owen (née Jones)
Plentyn: John Owen
Rhiant: Elizabeth Owen
Rhiant: John Owen
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: bardd a llenor
Maes gweithgaredd: Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Barddoniaeth
Awduron: Hywel David Emanuel, Idwal Lewis

Fe'i adnabyddir gan amlaf fel Richard Owen. Ganwyd 13 Ebrill 1831 yn Llofft y Tŷ Llaeth, y Parc, ym mhlwyf Llanfrothen, Sir Feirionnydd. Enwau ei rieni oedd John ac Elizabeth Owen. Ychydig o addysg fore a gafodd. Ar ôl cyfnod fel gwas bach yn Ynysfor, aeth i weithio i chwarelau Ffestiniog yn 14 oed. Priododd Elin Jones o Feddgelert, a chartrefodd y ddau ym Meddgelert, lle y ganwyd iddynt ddau fab. Parhaodd cysylltiad ‘Glaslyn’ â'r chwarelau; yn 1869 yr oedd yn arolygydd ar chwarel fechan yn Nyffryn Ardudwy. Yn 1877 symudodd y ddau i bentref Bryntirion, Nantmor, a thrachefn wedi ychydig amser i fwthyn o'r enw Penygroes gerllaw Pont Aberglaslyn. Ar 17 Mai 1902 collodd ‘Glaslyn’ ei briod, ac aeth i ‘Lys Ednyfed’ ym Mhenryndeudraeth, lle y bu farw ar 13 Mawrth 1909 yn 78 mlwydd oed; claddwyd ef ym Meddgelert ar 19 Mawrth. Cynhyrchodd gryn lawer o farddoniaeth a rhyddiaith a chyfrannodd erthyglau lawer i Cymru, Y Genedl Gymreig, a chylchgronau eraill. Cyhoeddodd hefyd ei ‘Adgofion’ o'i ffrind Owen Wynne Jones (‘Glasynys’), a golygodd ddetholiad o'i farddoniaeth a'i ryddiaith yn Yr Wyddfa. Gwnaed cais aflwyddiannus i sicrhau iddo bensiwn gan y Llywodraeth ar sail ei waith llenyddol. Ceir enghraifft o'i waith yn N.L.W. MS. 2856.

Mab iddo oedd JOHN OWEN, ‘Ap Glaslyn’ (1857 - 1934), cerddor, llenor, a gweinidog; ganwyd ym Meddgelert 6 Mai 1857. Addysgwyd ef yn ysgol y pentref, bu'n ddisgybl-athro, ac yna'n gweithio yn chwareli Ffestiniog a Llanberis. Bu blynyddoedd ei febyd yn llawn rhamant. Llwyddodd fel adroddwr ac actiwr a datganwr o fri. Wedi hynny bu'n areithiwr dylanwadol ar lwyfan dirwest ac yn ystod Diwygiad 1904-5 ac wedi hynny bu'n efengylydd effeithiol. Ordeiniwyd ef yn weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn 1919, a bu'n gofalu am achos Saesneg Gelli, Rhondda, ac yn ddiweddarach galwyd ef i fugeilio eglwys Gymraeg, Llanbradach, ac yno y bu hyd ei farwolaeth 16 Ebrill 1934. Ysgrifennodd i gylchgronau Cymraeg, ac yn 1876 cyhoeddodd gyfrol o'i weithiau Y Llenor Ieuanc a Pryddest: Y Dymhestl. Cyfansoddodd y geiriau a'r tonau i nifer o ganeuon poblogaidd, ac yn ystod y Diwygiad medrai siglo cynulliadau wrth eu canu. Priododd Elizabeth Trefor, merch William a Jane Trefor, Llanberis, a bu iddynt chwech o blant.

Awduron

Ffynonellau

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/