WATKINS, TUDOR ELWYN, Barwn Watkins o Lantawe (1903-1983), gwleidydd Llafur

Enw: Tudor Elwyn Watkins
Dyddiad geni: 1903
Dyddiad marw: 1983
Priod: Bronwen Watkins (née Strather)
Rhiant: Howell Watkins
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: gwleidydd Llafur
Maes gweithgaredd: Gwleidyddiaeth a Mudiadau Gwleidyddol
Awdur: John Graham Jones

Ganwyd ef yn Abercraf yng nghwm Tawe ar 9 Mai 1903, mab hynaf y Cynghorydd Sir Howell Watkins YH, blaenor gyda'r Bedyddwyr a phregethwr lleyg. Addysgwyd ef yn yr ysgol elfennol leol, dosbarthiadau estyn gyda'r nos, dosbarthiadau tiwtorial y brifysgol, dosbarthiadau a drefnwyd gan Fudiad Addysg y Gweithwyr a Chyngor Cenedlaethol y Colegau Llafur. Yn ddiweddarach, ac yntau wedi ennill ysgoloriaeth, mynychodd Goleg Harlech. Enillodd ei fywoliaeth fel glöwr gan gychwyn yn y pwll yn 13½ oed rhwng 1917 a 1925. Wedyn bu'n asiant y Blaid Lafur yn etholaeth Brycheiniog a Maesyfed, 1928-33. Roedd yn ysgrifennydd cyffredinol Cymdeithas Sir Frycheiniog o'r Cymdeithasau Lles, 1937-48. Roedd yn henadur ar Gyngor Sir Brycheiniog, 1940-74.

Gwasanaethodd yn AS Llafur dros etholaeth Brycheiniog a Maesyfed o etholiad cyffredinol 1945 nes iddo ymddeol o'r senedd ym 1970. Fe'i cydnabyddid yn lleol fel y gwleidydd a roddai anghenion ei etholwyr o flaen gwleidyddiaeth plaid. Roedd yn un o'r pum Aelod Seneddol Llafur a roddodd gefnogaeth gyson i ymgyrch gyndyn Senedd i Gymru'r 1950au cynnar, a hynny'n hollol groes i orchymyn y Blaid Lafur yn ganolog. Watkins oedd ysgrifennydd preifat seneddol y Gwir Anrhydeddus James Griffiths, sef y cyntaf i ddal swydd Ysgrifennydd Gwladol dros Gymru, 1964-66, a'r Gwir Anrhydeddus Cledwyn Hughes, 1966-67. Watkins oedd cadeirydd y Pwyllgor Dethol Seneddol ar Amaethyddiaeth, 1966-68. Roedd hefyd yn aelod o nifer fawr o bwyllgorau, yn eu plith Panel Cymreig y Cyngor Prydeinig (swydd y penodwyd ef iddi ym 1954), Bwrdd Twristiaeth Cymru, Pwyllgor Rheoli Ysbyty Brycheiniog a Maesyfed, Pwyllgor Ymgynghorol Cymreig Hedfan Sifil, a Chymdeithas Datblygu Diwydiannol Canolbarth Cymru. Crëwyd ef yn Farwn Watkins o Lantawe (iarllaeth am oes) ym 1972. Ar ôl ei ymddeoliad o'r senedd rhoddodd Watkins lawer o'i amser i wasanaethu llywodraeth leol; roedd yn henadur ac yn gadeirydd Cyngor Sir Brycheiniog. Ym 1970 penodwyd ef yn gadeirydd pwyllgor rheolaeth newydd Ysbyty Siroedd y Gororau (Cymru) a gwasanaethodd hyd at adrefnu'r gwasanaeth iechyd ym 1974. Ef oedd hefyd y cadeirydd cyntaf y Cyngor Sir Powys newydd, 1974-77, ac yn Arglwydd-Rhaglaw Powys o 1975 tan 1978. Ef oedd cadeirydd Pwyllgor Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, 1974-78. Gwasanaethodd yn ysgrifennydd Clwb Athletau Abercraf, y Clwb Criced, Cynghrair Pêl-droed Ystalyfera a'r Gymdeithas Arddwrol a'r Sioe. Dioddefai oddi wrth glefyd y siwgr ar hyd ei oes, ond ymdrechai bob amser i guddio'r anhwylder oddi wrth ei etholwyr.

Priododd Watkins ar 13 Ebrill 1936 Bronwen R. Strather, trydedd ferch y diweddar T. Strather, Talgarth. Ni fu iddynt blant. Eu cartref oedd Bronafon, Ffordd Penyfan, Aberhonddu. Bu farw yn Ysbyty'r Gofeb Rhyfel yn Aberhonddu ar 2 Tachwedd 1983 ac amlosgwyd ei weddillion yn amlosgfa Llwydcoed. Bu farw ei weddw 29 Awst 2007.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 2008-07-31

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/