LEWIS, DAVID MORGAN (1851 - 1937), athro mewn anianeg a phregethwr

Enw: David Morgan Lewis
Dyddiad geni: 1851
Dyddiad marw: 1937
Priod: Annie Margaret Lewis (née Powell)
Rhiant: Catherine Lewis (née Morgan)
Rhiant: Evan Lewis
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: athro mewn anianeg a phregethwr
Maes gweithgaredd: Crefydd; Addysg; Gwyddoniaeth a Mathemateg
Awdur: Gildas Tibbott

g. 27 Medi yn Henllan, fferm fechan rhwng Eglwyswrw a Felindre, gogledd Penfro, yn hynaf o bum plentyn Evan Lewis (1813 - 1896), gweinidog eglwys Annibynnol Brynberian, a'i briod, Catherine Morgan, o blwyf Llangan, ger Tŷ-gwyn-ar-Daf, a chwaer i William Morgan, athro yng Ngholeg Caerfyrddin. Cafodd ei addysg gynnar yn ysgol Palmer, Aberteifi, ac yng Ngholeg Presbyteraidd Caerfyrddin. Yn 1872 aeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt, lle y graddiodd a'i restru ymhlith y ‘wranglers’; yn ddiweddarach bu'n astudio yn y Cavendish Laboratories. Dechreuodd bregethu 'n ieuanc, ac yn 1878 ordeiniwyd ef yn weinidog eglwys Saesneg yr Annibynwyr yn Hirwaun. Wedi bod yno am bum mlynedd rhoes y weinidogaeth i fyny a dychwelyd i Gaergrawnt am flwyddyn arall. Yn 1884 penodwyd ef yn ddarlithydd mewn anianeg yng Ngholeg y Brifysgol, Bangor, ac yn 1891 yn athro anianeg yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth, lle y bu nes ymddeol ohono yn 1919. Er iddo adael y weinidogaeth yn ŵr ieuanc, bu'n flaenllaw mewn cylchoedd Annibynnol ar hyd ei oes. Bu'n gadeirydd Undeb yr Eglwysi Annibynnol Saesneg yn Neheudir Cymru ac yn gadeirydd pwyllgorau colegau Caerfyrddin ac Aberhonddu.

Ysgrifennodd gofiant i'w dad, Cofiant … Evan Lewis, Brynberian, 1813-96, a gyhoeddwyd yn 1903. Ar ôl ymddeol, gwnaeth astudiaeth arbennig o hanes ei enwad, ac o emynyddiaeth Gymraeg, yn enwedig emynau Ann Griffiths, a chyhoeddodd amryw erthyglau ar y pynciau hyn mewn cylchgronau, e.e. Y Llenor, 1924, Y Cofiadur, 1925 a 1934.

Priododd Annie Margaret, merch T. Powell, Carreg Cennen, Llandeilo. Bu f. 28 Gorffennaf a'i gladdu yn Aberystwyth.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/