WILLIAMS, ZEPHANIAH (1795 - 1874), Siartydd

Enw: Zephaniah Williams
Dyddiad geni: 1795
Dyddiad marw: 1874
Priod: Joan Williams (née Llewelyn)
Plentyn: Rhoda Williams
Plentyn: Llewellyn Williams
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: Siartydd
Maes gweithgaredd: Gwrthryfelwyr; Gwleidyddiaeth a Mudiadau Gwleidyddol
Awdur: David Williams

brodor o Argoed, Bedwellty. Daeth yn gyflogwr glöwyr yn Blaenau Gwent a chan ei bod yn arferiad talu cyflogau glöwyr mewn tai tafarnau cadwai yntau dafarn y Royal Oak yn y lle hwnnw. Yr oedd yn rhydd-feddyliwr o ran crefydd, ac amddiffynnodd ei safbwynt mewn dull deheuig yn A Letter to Benjamin Williams, 1831. Arferai y Working Men's Association lleol gyfarfod yn ei dŷ a daeth yntau yn arweinydd blaenllaw ymysg y Siartwyr. Pan benderfynwyd cymryd cyrch ar Gasnewydd-ar-Wysg fin nos 3 Tachwedd 1839, trefnwyd i Williams arwain y Siartwyr a oedd i gyfarfod â'i gilydd yn ymyl Nantyglo. Wedi'r cythrwfl cymerwyd ef i'r ddalfa ar fwrdd llong yng Nghaerdydd ar 23 Tachwedd. Bu raid iddo sefyll ei brawf a chafodd ddedfryd marwolaeth eithr trefnwyd i'w anfon i garchar tros y môr dros weddill ei oes. Wedi iddo gyrraedd Tasmania ceisiodd ddianc yn rhydd fwy nag unwaith. Yng nghwrs amser cafodd ei ollwng yn rhydd ar ‘ticket of leave.’ Yna darganfu lo ar yr ynys, ac ymhen amser daeth yn bur gyfoethog. Ymunodd ei wraig, Joan, a'i ferch, Rhoda, ag ef yn Tasmania yn 1854. Arhosodd ei fab, LLEWELLYN WILLIAMS (1822 - 1872), yng Nghymru, gan ennill bri fel telynor a dyfod i'w adnabod wrth yr enw ‘Pencerdd y De’ (gweler arno M. O. Jones, Byw. Cerdd. Cymr., a R. Griffith, Llyfr Cerdd Dannau, 325-6). Bu Zephaniah Williams farw 8 Mai 1874 yn Launceston, Tasmania.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC-RUU/1.0/