JONES, MOSES OWEN (1842-1908), ysgolfeistr, cerddor, a llenor

Enw: Moses Owen Jones
Dyddiad geni: 1842
Dyddiad marw: 1908
Rhiant: Ellen Jones
Rhiant: Owen Jones
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: ysgolfeistr, cerddor, a llenor
Maes gweithgaredd: Crefydd; Addysg; Eisteddfod; Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Cerddoriaeth
Awduron: Robert David Griffith, William Llewelyn Davies

Ganwyd 31 Hydref 1842 yn Gallt-y-foel, Dinorwig, sir Gaernarfon, mab Owen ac Ellen Jones. Dechreuodd ei yrfa yn ddisgybl-athro yn Ysgol Frutanaidd Deiniolen. Yn 1861 aeth i Goleg Borough Road, Llundain, am gwrs o addysg. Yn Ionawr 1862 penodwyd ef yn is-athro yn ysgol y Carneddi, Bethesda. Ym Mai 1863 penodwyd ef yn bennaeth ysgol yn Treherbert, Rhondda, sir Forgannwg, ac yno y treuliodd ei oes. Dechreuodd ddysgu cerddoriaeth gydag Evan Jones, arweinydd canu capel Annibynnol Ebeneser. Yn y coleg yn Llundain daeth i wybod am gyfundrefn y tonic sol-ffa, ac ymroddodd i'w dysgu. Yn 1868 penodwyd ef yn arweinydd canu capel Annibynwyr Carmel, Treherbert, ac i ganu'r offeryn, a chyflawnodd y gwaith tra bu byw. Cyfansoddodd nifer fawr o anthemau, rhanganau, caneuon, ac emyn-donau; ceir amryw o'i donau yn Y Caniedydd Cynulleidfaol. Yr oedd yn un o olygyddion Y Caniedydd Cynulleidfaol, 1895, a hefyd Caniedydd yr Ysgol Sul. Golygodd adran y sol-ffa o Cronicl y Cerddor o dan olygiaeth D. Emlyn Evans. Perfformiodd côr o dan ei arweiniad amryw gyfanweithiau, a llwyddo i ennill gwobrwyon mewn llawer o eisteddfodau. Gelwid hefyd am ei wasanaeth fel beirniad ac arweinydd cymanfaoedd canu.

Yr oedd M. O. Jones yn hanesydd a thraethodwr a lwyddodd droeon yn yr eisteddfodau cenedlaethol. Ei draethawd mwyaf adnabyddus, efallai, yw hwnnw a enillodd yn eisteddfod genedlaethol Llundain yn 1887 ac a gyhoeddwyd yn 1890 gan Gymdeithas yr Eisteddfod Genedlaethol, sef Bywgraffiaeth Cerddorion Cymreig; yr oedd M. O. Jones wedi ysgrifennu ‘Hanes Bywgraphyddol a Beirniadol o Gerddorion Cymreig’ ar gyfer eisteddfod a gynhaliwyd yn Aberdâr yn 1885 (gw. N.L.W. MS. 4374-5). Ysgrifennodd ‘Llyfryddiaeth Cerddoriaeth Gymreig’ (hyd 1896) ar gyfer eisteddfod genedlaethol Caerdydd, 1899 (gw. N.L.W. MS. 4384). Ar gyfer eisteddfod genedlaethol Caerdydd 1883 ysgrifennodd ‘Hanes Eisteddfodau y Ganrif Bresennol’ (N.L.W. MS. 4376); paratôdd hefyd ‘Llawlyfr Hanesyddol o'r Prif Eisteddfodau … hyd 1892’ ar gyfer eisteddfod Chicago, 1893 (N.L.W. MS. 4377). Dau draethawd gwerthfawr o'i waith ydyw ‘The History of the Development of the Coal Industry in the Rhondda Valleys for the last 50 years,’ sef hyd 1895 (N.L.W. MS. 4378), a ‘A History of the Parish of Ystradyfodwg, Glamorgan’ (N.L.W. MS. 4383). Gw. hefyd N.L.W. MS. 4371 (‘Llen Gwerin Cymru’), N.L.W. MS. 4372 (‘Y Trioedd Cymreig’), a N.L.W. MS. 4373, sef ‘Biographies of Penry Williams (artist), Hugh Hughes (engraver), and Joseph Edwards (sculptor).’ Bu farw 27 Gorffennaf 1908

Awduron

Ffynonellau

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC-RUU/1.0/