Erthygl a archifwyd

DAFYDD AP MAREDUDD GLAIS (bl. 1427-1468), llofrudd, swyddog dinesig, ysgrifydd a chyfieithydd

Enw: Dafydd Ap Maredudd Glais
Rhiant: Maredudd Glais
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: llofrudd, swyddog dinesig, ysgrifydd a chyfieithydd
Maes gweithgaredd: Gwasanaethau Cyhoeddus a Chymdeithasol, Gweinyddiaeth Sifil; Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Ysgolheictod ac Ieithoedd; Crefydd; Gwrthryfelwyr
Awdur: Katherine Himsworth

Roedd Dafydd ap Maredudd Glais yn aelod o un o deuluoedd blaenllaw Aberystwyth yn y bymthegfed ganrif. Gweithredodd fel twrnai dros ei dad yn 1432-3 a chafodd ei garcharu yng nghastell Aberteifi am ôl-ddyledion. Ymddengys iddo fod yn saethydd, fel ei dad, ac yn 1438 cafodd lythyr gwarchodaeth i fynd dramor yng ngosgordd Edmund Beaufort. Yn 1439 bu'n warantwr, gyda John Roubury a Gruffydd Prôth (neu Prŵth), dros Thomas Kirkham, abad mynachlog Vale Royal yn Swydd Gaer, parthed dirwy.

Erbyn 1440-41 roedd wedi llofruddio Gruffydd Prôth a'i fab Dafydd Fychan. Cyhuddwyd ei dad, Maredudd, Thomas Glais a John Roubury o'i gynorthwyo. Cafodd Dafydd bardwn drwy dalu dirwy o £40, ond arweiniodd y llofruddiaeth at gynnen â theulu Prouth, ac o ganlyniad derbyniwyd Syr William ap Thomas a Gruffydd ap Nicolas yn gyflafareddwyr gan y ddwy blaid. Ar 12 Medi 1441 lluniodd y pleidiau gytundeb teiran ar yr amod bod Dafydd a'i geraint yn cytuno i dalu 304 swllt at ddefnydd perthnasau'r meirwon; gwaharddwyd Dafydd hefyd rhag dod i mewn i dref Aberystwyth neu i dref nac eglwys Llanbadarn Fawr am gyfnod. Ar 2 Gorffennaf 1445, gorchmynnodd y brenin i Gruffydd ap Nicolas ac eraill gynnal archwiliad yn sir Aberteifi 'touching all treasons, felonies and trespasses done there by David ap Mereth Gleyse of Haberustoth'.

Yn 1444, ysgrifennodd Dafydd lawysgrif Peniarth 22 . Ceir ynddi gopi o gyfieithiad Cymraeg (fersiwn Dingestow) o Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, a hefyd cyfieithiad i'r Gymraeg gan Dafydd ei hun o gronicl Lladin byr ac anghyflawn am frenhinoedd Lloegr. Llawysgrifen ysgrifydd atebol sydd ganddo.

Daliodd swydd rif Aberystwyth yn 1457-9, 1460-63 a 1467-8.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 2019-08-29

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/

Erthygl a archifwyd Frig y dudalen

DAFYDD ap MAREDUDD GLAIS (fl. 1429-68), clerigwr, llofrudd, swyddog dinesig, a chyfieithydd Brut y Saeson i Gymraeg

Enw: Dafydd Ap Maredudd Glais
Rhiant: Maredudd Glais
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: clerigwr, llofrudd, swyddog dinesig, a chyfieithydd Brut y Saeson i Gymraeg
Maes gweithgaredd: Crefydd; Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Gwasanaethau Cyhoeddus a Chymdeithasol, Gweinyddiaeth Sifil; Ysgolheictod ac Ieithoedd
Awdur: Evan David Jones

Mab ydoedd i Faredudd Glais, gŵr a lanwodd nifer o swyddi dinesig yn Aberystwyth a Llanbadarn rhwng 1411 a 1458. Ni wyddys pa bryd y ganwyd Dafydd, a'r cofnod cyntaf amdano yw ei fod ef a John Robury a Gruffudd Prôth neu Prŵth yn wystlon dros Thomas Kirkham, abad Vale Royal, am ddirwy yn 1429. Disgrifir y tri fel clerigwyr, a diamau y perthynent i eglwys Llanbadarn, a oedd o dan adain Vale Royal ers 1360. Yn 1442, cafwyd ef yn euog o lofruddio Gruffudd Prôth, ond gan ei fod mewn urddau nis collwyd. Ceir rhestr o'r gwyrda a aeth yn wystlon am ei ddirwy yng nghyfrifon swyddogion y sir.

Yn 1444, ysgrifennodd lawysgrif Peniarth 22, sy'n cynnwys copi o Frut Sieffre yn Gymraeg, a'i gyfieithiad ef ei hun o Frut y Saeson o Ladin i Gymraeg.

Wedi ei ddiurddo, dilynodd draddodiad ei deulu, a chawn ei enw fel profost Aberystwyth yn 1459-62 ac yn 1467-8.

Awdur

  • Evan David Jones, (1903 - 1987), Aberystwyth

    Ffynonellau

  • 'Public Record Office—Ministers' Accounts.' 1160 et seq.
  • Llawysgrif Peniarth 22 yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/

Erthygl a archifwyd