WILLIAMS, THOMAS (' Capelulo '; c. 1782 - 1855), meddwyn diwygiedig, llyfrwerthwr teithiol, cymeriad

Enw: Thomas Williams
Ffugenw: Capelulo
Dyddiad geni: c. 1782
Dyddiad marw: 1855
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: meddwyn diwygiedig, llyfrwerthwr teithiol, cymeriad
Maes gweithgaredd: Diwydiant a Busnes; Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Perfformio
Awdur: Brynley Francis Roberts

Ganwyd yn Llanrwst, Dinbych, tuag 1782, yn fab i ffeltiwr a phobwraig. Hanai ei deulu o Gapelulo, Dwygyfylchi, Conwy, a dyna sut y cafodd ei lysenw. Bu'n ostler ac yn yrrwr cerbyd am ychydig cyn mynd yn filwr ac ymladd ar y cyfandir yn rhyfeloedd Napoleon, ac yna dreulio cyfnodau dramor yn ne Affrica, de America a'r India. Achosodd ei wendid at y ddiod lawer o helyntion a thrafferthion iddo yn y fyddin ac ar ôl dychwelyd adref, a bu'n byw ar gardota, difyrru, canu ac adrodd hanes ei droeon trwstan a'i anturiaethau. Os oedd yn feddwyn a phuteiniwr yn byw bywyd ofer, ni ellir amau ei ddawn fel storïwr llafar, a dyna'r hyn a'i nodweddai ar ôl ei dröedigaeth tuag 1840. Bu'n ddirwestwr selog ac yn areithydd peryglus o ddoniol dros yr achos. Tyfodd yn gryn gymeriad, yn enwog am ei ddywediadau bachog, ei ddiniweidrwydd (ymddangosiadol, gan ei fod yn gymysg â thipyn o graffter yn fynych pan geisid ei bryfocio), ei ddoniolwch a'i allu i ddifyrru cynulleidfaoedd o bob math gyda hanesion ei fywyd ofer a diwygiedig.

Ei brif noddwr oedd John Jones yr argraffydd o Lanrwst (1786 - 1865) a fu'n dipyn o gefn iddo ac a'i galluogodd i ennill bywoliaeth trwy werthu caneuon a baledi, almanaciau a llyfrau.

Prif ffynhonnell yr hyn a wyddys am ' Gapelulo ' yw ei hunangofiant a gyhoeddwyd gan John Jones yn 1854. Fersiwn llenyddol yw hwn o'r hyn a adroddwyd 'o'i enau ei hun' gan yr awdur ac mae'n nodedig am onestrwydd yr hanes cyn ei dröedigaeth fel ar ei hôl. Seiliwyd cofiant Robert Owen Hughes, ' Elfyn ', 1907 ar yr hunangofiant ond gan gywain hefyd lawer o'r straeon a oedd yn cylchredeg ar lafar neu a geid yn y cylchgronau a chan lwyddo yn ogystal i gadw blas iaith fywiog ' Capelulo ' ei hun. Bu farw yn Llanrwst a'i gladdu yno yn 73 mlwydd oed 14 Chwefror 1855.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1997

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/