CNEPPYN GWERTHRYNION, pencerdd a gramadegydd o'r 13eg ganrif

Enw: Cneppyn Gwerthrynion
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: pencerdd a gramadegydd
Maes gweithgaredd: Barddoniaeth; Ysgolheictod ac Ieithoedd
Awdur: David Myrddin Lloyd

fel y mae debycaf, er na cheir, hyd y gwyddom, ddim o'i waith yn aros. Gwelir y cyfeiriad cynharaf ato gan Wilym Ddu o Arfon (bardd a ganai yn 1322) yn ei awdl farwnad i Drahaearn Brydydd (M.A. 277b 12/13), lle'r enwir y Cneppyn ymhlith nifer o brifeirdd y 13eg ganrif, gan honni mai i olyniaeth y ‘blaid penceirddiaid’ hyn yr oedd Trahaearn yn perthyn. Gellir casglu o hyn ei hanfod (sef Cneppyn) o Werthryniawn (yn ‘sir Faesyfed’), a bod ei gerdd yn ‘Ladin gyfiawn,’ sef yn ôl safonau rhetoreg Lladin ei gyfnod.

Mewn rhai llawysgrifau ceir yr enw Cneppyn Gwerthryniawn fel un o nifer o lysenwau ar Sypyn Cyfeiliog neu Ddafydd Bach ap Madog Wladaidd, ond gan fod y Dafydd hwn yn canu yn ddiweddar yn y 14eg ganrif, ni ddichon mai ef oedd y Cneppyn gwreiddiol (gweler I.G.E., arg. 1925, clxvii et seq.).

Yn Cardiff MS. 38, sef copi o'r ‘Pum Llyfr Kerddwriaeth’ yn llaw Wiliam Cynwal, ac mewn copïau eraill ohonynt o'r 16eg ganrif, sonnir am ‘Cnypyn Gwerthryniawn’ (neu Werthryniawc) fel gramadegydd, a'i enwi o flaen Dafydd Ddu Athro. Gan fod gramadeg y beirdd yn seiliedig ar y ‘ddwned’ Ladin, y mae hyn yn hawdd ei gysoni â thystiolaeth Gwilym Ddu, ac yn awgrymu bod gramadeg Cymraeg sgrifenedig yn nwylo'r penceirddiaid cyn gynhared â'r 13eg ganrif o leiaf (gweler G. J. Williams, Gramadegau'r Penceirddiaid, xx-xxi).

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/