LLYGAD GŴR (fl. -1268-), bardd moliant

Enw: Llygad Gŵr
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: bardd moliant
Maes gweithgaredd: Barddoniaeth
Awdur: David Myrddin Lloyd

Y mae Gwilym Ddu yn ei gysylltu â'r Tŵr, Edeirnion, h.y. Hendwr, Llandrillo. Syrth ei waith i ddau ddosbarth: (a) canu i dri o fân dywysogion gogledd Powys, sef Gruffudd (bu farw 1269) a Hywel (bu farw tua 1268), feibion Madog ap Gruffudd Maelor, a Llywelyn, fab Gruffudd ap Madog uchod. Gan amlaf yr oedd y rhain yn ffyddlon i'r Llyw Olaf, ac fe'u molir am ‘gadw terfyn heb wathrudd,’ sef am warchod y ffin; (b) y pum awdl i Lywelyn ap Gruffudd. Dyma'r prif fynegiant mewn barddoniaeth Gymraeg o benllanw'r ysbryd Cymreig gorfoleddus a gydredai â llwyddiant y tywysog hwn. I'r bardd hwn, y mae Cymru 'n un, Llywelyn yn ben o Hwlffordd i Gydweli, ‘ni chais Sais droedfedd o'i fro'; llyw Gwynedd, Powys, a Dehau ydyw. Ni bu dim tebyg er dyddiau ‘Fflamddwyn’ a ‘Gwaith Arfderydd’; y mae ef ‘mal Arthur’ ac yn ‘wir Frenin Cymru.’ Yn erbyn ‘estron genedl anghyfiaith’ y mae ei gweryl. Daw'r gair ‘Cymro’ i'r canu droeon, ac yn afieithus; â'r bardd cyn belled yn wir ag annog yr Arthur newydd i feddiannu Cernyw hithau. Hwn yw'r canu mwyaf ‘cenedlaethol’ yn Gymraeg cyn amser Glyn Dŵr.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/