MADOG ap GRUFFYDD (bu farw 1236), arglwydd Powys

Enw: Madog Ap Gruffydd
Dyddiad marw: 1236
Plentyn: Angharad ferch Madog ap Gruffydd
Plentyn: Madog Fychan ap Madog ap Gruffydd
Plentyn: Howel ap Madog
Plentyn: Maredudd ap Madog
Plentyn: Gruffydd Iâl
Plentyn: Gruffudd ap Madog
Rhiant: Angharad ferch Owain Gwynedd
Rhiant: Gruffydd ap Madog
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: arglwydd Powys
Maes gweithgaredd: Gwleidyddiaeth a Mudiadau Gwleidyddol; Gwasanaethau Cyhoeddus a Chymdeithasol, Gweinyddiaeth Sifil; Teuluoedd Brenhinol a Bonheddig
Awdur: Thomas Jones Pierce

Mab hyn Gruffydd Maelor I ac Angharad, ferch Owen Gwynedd. Ynghyd â'i frawd Owen, dilynodd Gruffydd Maelor yn 1191, a phan fu Owen f. yn 1197 daeth yn unig reolwr Powys i'r gogledd o afonydd Rhaeadr a Thanat. O hyn ymlaen daeth y wlad hon — a gynhwysai Maelor Gymraeg a Maelor Saesneg, Iâl, Cynllaith, Nanheudwy, a rhan o Mochnant — i'w galw yn Powys Fadog o'i chyferbynnu â Phowys Wenwynwyn (gweler dan Gwenwynwyn).

Ar y cyntaf yr oedd Madog yn gyfeillgar â Llywelyn I, eithr troes ei gefn ar ei gefnder pan oedd ffawd hwnnw yn bur isel yn 1211. Parhaodd i gadw draw wedi i Lywelyn ailffurfio'r gynghreiriaeth Gymreig yn 1212 ac ystyrid ef fel un o gynghreiriaid cydnabyddedig y brenin John, yn derbyn tâl ganddo. Erbyn 1215, fodd bynnag, fe'i ceir yn gadarn o blaid Llywelyn a pharhaodd felly hyd y diwedd.

Wedi ei farw ef yn 1236, amharwyd ar undod Powys Fadog gan y rhannu a fu cydrhwng ei bum mab — Gruffydd Maelor II, Gruffydd Iâl, Maredudd, Howel, a Madog Fychan. Claddwyd ef yn abaty Glyn y Groes, a sefydlasai ef ei hun — mynachlog ddiwethaf Urdd y Sistersiaid yng Nghymru.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/