WILLIAMS, RICHARD (fl. 1790?-1862?), baledwr, a chantwr pen ffair ('efallai mai tywysog y datgeiniaid,' meddai un a'i clybu), a adweinid fynychaf fel ' Dic Dywyll,' neu bryd arall fel ' Bardd Gwagedd.'

Enw: Richard Williams
Ffugenw: Dic Dywyll, Bardd Gwagedd
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: baledwr, a chantwr pen ffair
Maes gweithgaredd: Cerddoriaeth; Perfformio; Barddoniaeth
Awdur: Robert Thomas Jenkins

Dyn o'r Gogledd oedd — priodolir ei eni i Amlwch, i Lannerch-y-medd, ac i Lŷn, gan wahanol atgofwyr — ond yn y Deheudir yr enillodd fwyaf o enw. Ni lwyddwyd i gael ei ddyddiadau pendant; tybiai un a'i clybu tua 1862 ei fod y pryd hynny rhwng 70 a 75 oed. Yr oedd yn eisteddfod Aberhonddu yn 1822. Gwyddys iddo ganu ar adeg terfysg Merthyr Tydfil yn 1831; bu'n byw yno am rai blynyddoedd, a rhannodd y wobr am unawd bas yn eisteddfod y 'Swan' yno yn 1834. Pwtyn byr oedd ' Dic '; fel yr awgryma'i lysenw, yr oedd yn ddall; edrydd ' Nathan Dyfed ' (Jonathan Reynolds) fel y byddai'n canu 'â'i fys bach yng nghongl ei lygad.' Adroddir iddo ennill wythpunt ar un prynhawn ym Merthyr wrth werthu ei gerddi. Dywedir i'w ' Gân ar ddull y gyfraith newydd, sef y workhouse ' (gweler hi yn B. B. Thomas, isod, 93-6) gynhyrfu cymaint ar werin Merthyr fel na feiddiodd y gwarcheidwaid godi tloty yn y dre am gryn ugain mlynedd; canodd hefyd yn adeg terfysgoedd 'Beca.' Erys 73 o'i gerddi mewn argraff, ac y mae cyfrol lawysgrif ohonynt yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru (N.L.W. MS. 1143). Medrai lunio penillion cain iawn, e.e. ' Lliw gwyn, rhosyn yr haf.' Ond hoffach oedd ganddo ddychanu neu ganu'n ddigrif, ac nid yn anfynych byddai'n 'go isel a thomenllyd,' chwedl ' Glaslyn.' Bu farw yn Lerpwl (yno, canai yn y ' Cambria ' a'r ' Portmadoc Arms '), ar adeg anhysbys — y mae darn o farwnad iddo yn B. B. Thomas, 19-20.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/