CLOUGH (TEULU), Plas Clough, Glan-y-wern, Bathafarn, a Hafodunos, sir Ddinbych.

Yn yr 17eg ganrif bu disgynyddion Syr Richard Clough yn byw yn sir Ddinbych, gan roi siryf ar ôl siryf i'r sir a henadur ar ôl henadur i dref Dinbych. Tua chanol y 18fed ganrif cawsant fesur newydd o uchelgais a medrusrwydd mewn busnes a'u galluogodd hwynt i gael iddynt eu hunain trwy briodas neu bryniant ystadau Thelwaliaid Bathafarn, Poweliaid Glan-y-wern, a Llwydiaid Hafodunos a thrwy hynny ddarparu ar gyfer cyfresi o deuluoedd mawrion, a llawer aelod ym mhob cenhedlaeth yn mynd i'r prifysgolion ac yn eu henwogi eu hunain, mewn ystyr leol, ym myd yr Eglwys, y gyfraith, neu'r fyddin. Allan o 13 phlentyn HUGH CLOUGH (1709 - 1760) aeth tri i Rydychen, fel yr aethai yntau o'u blaen, ac aeth un, HUGH CLOUGH (1746 -?), i Gaergrawnt, gan ddyfod yn gymrawd Coleg y Brenin, yn gyfaill Cowper a Hayley, ac yn fardd, eithr bu farw'n ieuanc. Ar ôl gadael Rhydychen, priododd yr ieuengaf ohonynt, sef ROGER (BUTLER) CLOUGH (1759 - 1833), Anne Jemima Butler, Warminghurst, Sussex (chwaer a chydaeres gwraig ei frawd hŷn — y ddwy chwaer yn disgyn o deulu Dolbeniaid Segrwyd o ochr eu mam); cymerth ef gyfenw ei wraig yn ail enw iddo'i hun. Cafodd fywoliaeth yn Sussex, eithr newidiodd hi am Wyddelwern (1791), a Chorwen wedi hynny (1797), a gwerthodd ystad ei wraig yn Sussex a phrynu ystad Bathafarn yn ei sir ei hun. Fe'i gwnaethpwyd yn ganon yn eglwys gadeiriol Llanelwy (1793), yn ustus heddwch (c. 1794), ac yn aelod o gyngor tref Ddinbych (1802). Yr oedd ei frawd THOMAS CLOUGH (1756 - 1814) hefyd yn ustus heddwch ac yn ganon — bu hefyd yn henadur (1794) ac yn ddiweddarach (1797) yn rheithor Dinbych — a chymerth y ddau fesurau cryfion yn erbyn terfysgwyr yn y dref a'r cylch adeg balot y milisia (1795). Ceir profion o allu Roger B. Clough ym myd busnes yn y gwelliannau amaethyddol a wnaethpwyd ar ei ystadau (o 1792 ymlaen) — rhoddwyd iddo fedal aur y Society of Arts yn 1807 — ac yn sefydlu'r banc cyntaf yn Ninbych (c. 1794) gyda David Mason, Ystrad Uchaf, y Parch. J. Lloyd Jones, Plas Madoc, a RICHARD BUTLER CLOUGH, Minydon, Colwyn, mab ei frawd hynaf; priododd yr olaf Catherine, merch ei ewythr (sef Roger Butler Clough), ac adeiladodd ac enwi, er cof amdani, eglwys S. Catherine, Colwyn (1837). Methodd y banc yn nirwasgiad y flwyddyn 1814, a bu raid gwerthu eiddo diwydiannol o fathau eraill a ddelid gan y partneriaid; golygodd talu i'r echwynwyr eu gofynion yn llawn (1822) i Clough a'i wraig golli llawer o'r arian a etifeddasant, ond yr oedd y rhan fwyaf o'u 10 plentyn un ai wedi dechrau ar waith eu bywyd neu wedi priodi. Daeth yr ail fab, JAMES BUTLER CLOUGH (1784 - 1844), yn farsiandwr cotwm yn Lerpwl ac yn dad i ARTHUR HUGH CLOUGH (1819 - 1861), y bardd, ac ANNE JEMIMA CLOUGH (1820 - 1892) arloesydd y mudiad addysg i ferched a phennaeth cyntaf Coleg Newnham, Caergrawnt; deuai'r brawd a'r chwaer ar dro weithiau i Minydon (tŷ nad yw'n bod weithian) hyd farw eu hewythr yn 1844.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/