ROBERTS, JOHN (‘Alaw Elwy,’ ac wedi hynny ‘Telynor Cymru’; 1816 - 1894), cerddor

Enw: John Roberts
Ffugenw: Alaw Elwy, Telynor Cymru
Dyddiad geni: 1816
Dyddiad marw: 1894
Priod: Eleanor Alabama (née Roberts)
Rhiant: Sarah Lewis (née Wood)
Rhiant: John Robert Lewis
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: cerddor
Maes gweithgaredd: Cerddoriaeth; Perfformio
Awdur: Robert David Griffith

Ganwyd yn Rhiwlas Isaf, Llanrhaeadr, ger Dinbych, mab John Roberts o Bentrefoelas, baledwr a fu ym mrwydr Waterloo, ac a oedd (meddir) yn gefnder i John Roberts yr almanaciwr. Ei fam oedd Sarah, ferch William Wood, a chwaer i Archelaus Wood.

Dechreuodd ei yrfa yn y Gatrawd 23 (‘Royal Welch Fusiliers‘), a bu ynddi am naw mlynedd a hanner. Wedi ymryddhau o'r fyddin, ymsefydlodd yn y Drefnewydd, ac yno y bu byw hyd ei farwolaeth. Dysgwyd ef i ganu'r delyn gan frawd ei fam.

Yn 1836 priododd Eleanor Wood Jones, merch Jeremiah Wood Jones.

Bu'n ddisgybl i Richard Roberts, Caernarfon, a daeth yn delynor enwog ac yn ganwr penillion rhagorol. Enillodd y delyn deir-res yn eisteddfod y Fenni, 1842, a'r brif wobr yn 1848. Enillodd y delyn yn eisteddfod Caerdydd, 1850. Cafodd yr anrhydedd o ganu'r delyn o flaen y frenhines yn Portsmouth, 1834, ac yn Winchester ddwywaith (1835), yn 1847 o flaen y dug Constantine o Rwsia (yn Aberystwyth), a brenin Belgium (yn Abertawe, 1848). Dysgodd naw o'i blant i ganu'r delyn, y ffidil, a'r ffliwt, a rhoesant gyngerdd o flaen y frenhines yn y Pale, Llandderfel, yn 1889. Rhoddodd heibio y ffugenw ‘Alaw Elwy,’ ac yn arwest farddol Glan Geirionydd urddwyd ef gan ‘Gwilym Cowlyd’ yn ‘Telynor Cymru’ yn 1886.

Siaradai Romani 'n rhugl. Bu farw 11 Mai 1894.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC-RUU/1.0/