VAUGHAN, JOHN (1663-1722), Cwrt Derllys, Caerfyrddin diwygiwr cymdeithasol a chrefyddol

Enw: John Vaughan
Dyddiad geni: 1663
Dyddiad marw: 1722
Priod: Elizabeth Vaughan (née Thomas)
Plentyn: Bridget Bevan (née Vaughan)
Rhiant: Rachel Vaughan (née Vaughan)
Rhiant: John Vaughan
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: diwygiwr cymdeithasol a chrefyddol
Home: Cwrt Derllys
Place: Caerfyrddin
Maes gweithgaredd: Crefydd; Addysg; Gwasanaethau Cyhoeddus a Chymdeithasol, Gweinyddiaeth Sifil
Awdur: Mary Clement

Mab John Vaughan, Derllys (1624 - 1684), bargyfreithiwr, a Rachel, merch Syr Henry Vaughan, Derwydd, sir Gaerfyrddin; ganwyd yn y flwyddyn 1663. Ei dadcu ar ochr ei dad oedd brawd John Vaughan, y Gelli Aur, iarll 1af Carbery (gweler yr ysgrif ar y teulu). Addysgwyd ef, yn ôl pob tebyg, yn ysgol ramadeg Caerfyrddin. Ar 6 Hydref 1692 priododd Elizabeth, ferch Thomas Thomas, Meidrym, a'i wraig Elizabeth (gynt Protheroe), cyfnither Lucy Walter, mam dug Mynwy.

Yn ystod 20 mlynedd olaf ei fywyd John Vaughan oedd arweinydd bywyd crefyddol ac addysgol sir Gaerfyrddin. Gyda chefnogaeth y S.P.C.K., gwnaeth ef a'i gyfaill Syr John Philipps, Castell Pictwn, sir Benfro, y ddwy sir hon yn llwyddiannus dros ben yn y fath bethau. Talodd John Vaughan sylw arbennig i sefydlu ysgolion elusennol a llyfrgelloedd ac i ddosbarthu llenyddiaeth grefyddol Gymraeg. Ef oedd arloesydd llyfrgelloedd rhyddion a llyfrgelloedd i blant; cefnogodd roddion arian o'r sir i dalu am addysg plant tlodion, a chymerai ddiddordeb neilltuol mewn tlotai ac mewn gwella cyflwr carcharau. Pwysleisiodd hefyd bwysigrwydd gweddi deuluol ym mhob cartref. Ef oedd maer tref Caerfyrddin am y flwyddyn 1710-11, a bu'n aelod o gyngor y dref o 1707 hyd 1722. Ei ferch, Bridget Bevan, oedd prif noddwr yr ysgolion cylchynol Cymraeg. Bu farw ei wraig yn 1721 a chladdwyd hi yn eglwys Merthyr; bu yntau f. 16 Tachwedd 1722, a'i gladdu yn eglwys Llanllwch, sir Gaerfyrddin.

Dilynodd ei frawd hynaf, RICHARD VAUGHAN (1653 - 1724), ei dad yn y gyfraith a bu'n feinciwr a thrysorydd Gray's Inn, aelod seneddol dros dref Caerfyrddin (1685-1724), cofiadur (1683-6, 1688-1722), a phrif ustus siroedd Caerfyrddin, Aberteifi, a Phenfro. Priododd Arabella Philipps, Castell Pictwn, ac yr oedd felly yn frawd-yng-nghyfraith i Griffith Jones, Llanddowror.

Awdur

Ffynonellau

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/