ROWLAND, DANIEL (1713-1790), clerigwr Methodistaidd

Enw: Daniel Rowland
Dyddiad geni: 1713
Dyddiad marw: 1790
Priod: Elinor Rowland (née Davies)
Plentyn: Nathaniel Rowland
Plentyn: John Rowland
Rhiant: Janet Rowland (née Thomas)
Rhiant: Daniel Rowland
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: clerigwr Methodistaidd
Maes gweithgaredd: Crefydd
Awdur: Gomer Morgan Roberts

Ganwyd 1713 ym Mhantybeudy, Nantgwnlle, Sir Aberteifi, mab Daniel a Janet Rowland — ei dad yn dal bywoliaeth Nantgwnlle a Llangeitho. Addysgwyd ef, medd traddodiad, yn ysgol ramadeg Henffordd. Cafodd urdd diacon yn 1734, ac urdd offeiriad yn 1735; bu'n gurad i John, ei frawd, yn y plwyfi uchod. Priododd, 1734, Eleanor Davies, Caerllugest. Cafodd brofiad ysbrydol dwys dan weinidogaeth Griffith Jones, c. 1735, a dechreuodd bregethu gyda nerth gan daranu uwchben y bobl. Lliniarodd ei arddull ar gyngor Philip Pugh, gan bregethu gras yn lle'r ddeddf. Dechreuodd deithio dros y wlad; cyfarfu â Howel Harris yn 1737, a chyn hir ymunodd y ddau ynghyd ag eraill i hyrwyddo'r deffroad mawr Methodistaidd yng Nghymru. Bu anghydfod rhyngddo â Harris, a chyhoedodd Ymddiddan rhwng Methodist Uniawngred ac un Cyfeiliornus yn ei erbyn yn 1750. Aeth yn rhwyg yn 1752, ac ef bellach oedd arweinydd ‘pobl Rowland,’ fel y gelwid ei ganlynwyr. Boddodd ei frawd yn Aberystwyth yn 1760, a chafodd mab y diwygiwr fywoliaeth Llangeitho. Bu'n gurad i'w fab am dymor, a chododd gapel at ei wasanaeth ei hun gerllaw eglwys y plwyf. Collodd ei le fel curad c. 1763 am ryw reswm. Apeliodd plwyfolion Nantgwnlle yn ofer am ei gael yn ôl yn 1767. Dewisodd aros hyd y diwedd, gyda'i bobl yn yr ‘Eglwys Newydd,’ Llangeitho, er cael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth, Sir Benfro, yn 1769. Bu farw 16 Hydref 1790, a'i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref, ‘yn 77 oed’ meddai rhestr y plwyf.

Pregethwr oedd Daniel Rowland yn anad dim, ac am gyfnod maith gwnaeth Langeitho yn Feca'r Methodistiaid yng Nghymru. Tyrrai'r miloedd yno o bob parth ar Sul y Cymun, a dylanwadodd yn drwm ar ysbryd ei oes. Cyhoeddwyd ei bregethau yn llyfrynnu bychain yn 1739, 1762, 1772 (dwy gyfrol), a 1775. Troswyd rhai ohonynt i'r Saesneg, a'u cyhoeddi yn 1774, 1775, a 1788. Canodd nifer o emynau hefyd ar gyfer y casgliadau cynnar megis Llwybur Hyffordd i'r Cymru, 1740, a Sail, Dibenion, etc., 1742. Ceir chwech emyn o'r eiddo yn niwedd Marw i'r Ddeddf, etc., 1743, 19 yn Hymnau Duwiol, etc., 1744, a chyhoeddodd gasgliad bychan o Hymnau Duwiol yn 1745. Ei gasgliad olaf oedd Pum Pregeth ac Amryw o Hymnau, 1772. Yr oedd yn un o arloeswyr yr emyn Cymraeg cyn dechrau o William Williams ganu. Trosodd rai pethau o'r Saesneg i'r Gymraeg, megis Y Rhyfel Ysbrydol (Bunyan), 1744; Aceldama, 1759; Pymtheng Araith (Wetherhall), 1762; a Camni yn y Coelbren (Boston), 1769.

Ei fab hynaf oedd

JOHN ROWLAND Crefydd;

Ganwyd 14 Hydref 1735, urddwyd yn ddiacon 1757, ac offeiriad 1758. Ef a gafodd fywoliaeth Llangeitho yn 1760. Aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, yn 1757; ni ddywed Foster iddo raddio (ac y mae'n galw ei dad yn ‘John,’ ac yn dyddio ei ymaelodi yn 1767); eto priodolir M.A. iddo. Yr oedd yn gurad Eglwys Fair, Amwythig, yn 1761, a churad Clive yn 1783-1810. Gwasnaethodd fel athro yn ysgol Amwythig, 1771-98. Bu farw 28 Tachwedd 1815. Ei wraig oedd Mary, merch y Parch. William Gorsuch, Amwythig. Daeth dau o'u plant yn enwog, sef

(a) WILLIAM GORSUCH ROWLAND (1770 - 1851), Crefydd

ficer Eglwys Fair, Amwythig, a phrebendari Lichfield, a

(b) DANIEL ROWLAND (1778 - 1839), Celf a PhensaernïaethHanes a DiwylliantDyngarwch

hynafiaethydd, noddydd y celfau cain, a dyngarwr.

Mab arall iddo oedd Nathaniel Rowland.

Awdur

Ffynonellau

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/