THOMAS, WILLIAM (' Islwyn,' 1832 - 1878), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a bardd

Enw: William Thomas
Ffugenw: Islwyn
Dyddiad geni: 1832
Dyddiad marw: 1878
Priod: Martha Thomas (née Davies)
Partner: Ann Bowen
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a bardd
Maes gweithgaredd: Crefydd; Eisteddfod; Barddoniaeth
Awdur: David Gwenallt Jones

Ganwyd 3 Ebrill 1832 yn ' Tŷ'r Agent ' yn agos i Ynys-ddu, pentref yn nyffryn Sirhywi, sir Fynwy. Mesurwyr tir a pheirianwyr oedd ei ddau frawd, David Thomas a John Thomas, a chychwynnodd ' Islwyn ' ddysgu eu crefft hwy, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith, y Parch. D. Jenkyns (' Jenkyns y Babell '), ddeunydd pregethwr ynddo, a danfonwyd ef i ysgolion yn Nhredegar, Casnewydd, a'r Bont-faen, ac i athrofa'r Dr. Evan Davies yn Abertawe. Syrthiodd mewn cariad yn y dref honno â merch ifanc, Ann Bowen, a phan oeddent ar briodi, bu farw'r ferch, ac effeithiodd hyn yn drwm ar ei fywyd a'i farddoniaeth. Yng nghyfarfod misol Twyncarno, Rhymni, 3 a 4 Ionawr 1854, derbyniwyd cais oddi wrth gapel y Babell am ganiatâd i William Thomas bregethu, ac yng nghyfarfod misol y Gelli Groes, 16 Awst 1854, rhoddwyd iddo, ar ôl y prawf, ganiatâd 'i ddechreu pregethu yn ôl y drefn arferol.' Ordeiniwyd ef yn 1859, ond ni bu erioed yn fugail eglwys. Yn 1864 priododd â Martha, merch William Davies, gŵr a briododd weddw, mam Ann Bowen; buont fyw yn ' Green Meadow ' gerllaw capel y Babell, ac yno y buont nes adeiladu tŷ iddo ef ei hun a'i wraig yn 1871, sef ' Y Glyn.' Yn ôl Daniel Davies, bu Islwyn yn ' golygu 'r Cylchgrawn, yr Ymgeisydd, y Glorian, y Gwladgarwr, a barddoniaeth y Faner a'r Cardiff Times,' ond y mae'n anodd gwybod faint o wir sydd yn hyn. Beth bynnag, bu'n golygu ' Y Golofn Gymreig ' yn The Cardiff Times a bu ' Glasynys ' (Owen Wynne Jones) ac yntau yn ysgrifennu erthyglau blaen Y Glorian, ond ' Llew Llwyfo ' (Lewis William Lewis) a benodwyd yn olygydd arno. Bu ' Islwyn ' farw 20 Tachwedd 1878, a chladdwyd ef ym mynwent capel y Babell.

Dau athro barddol ' Islwyn ' oedd ' Gwilym Ilid ' ac ' Aneurin Fardd ' ac yr oedd yn y cyfnod hwn yn sir Fynwy, yn enwedig yn Abergafenni, gylchoedd llenyddol. Bu ' Islwyn ' yn gystadleuydd mawr yn yr eisteddfodau, a chystadleuydd aflwyddiannus ar y cyfan. Enillodd yn 1853 wobr yn eisteddfod Cefn-coed-y-cymer ar gân, ' Abraham yn aberthu Isaac,' ac ar farwnad i ' Carnhuanawc ' yn eisteddfod olaf Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni; enillodd gadair yn eisteddfod y Rhyl, 1870, am awdl, ' Y Nos '; yng Nghaergybi yn 1872 am awdl ar ' Moses '; yng Nghaerffili yn 1874 am awdl, ' Cartref '; ac yn Nhreherbert yn 1877 am awdl, ' Y Nefoedd.' Nid enillodd gadair yr eisteddfod genedlaethol, er iddo geisio droeon amdani. Tybiai ar ddiwedd ei fywyd iddo esgeuluso pregethu'r efengyl wrth gystadlu gymaint.

Dyma restr o lyfrau ' Islwyn ' a chasgliadau o'i weithiau: Barddoniaeth, gan Islwyn, 1854; Ymweliad y Doethion a Bethlehem. Y bryddest fuddugol yn Eisteddfod Ivoraidd Llanelli, 1867 (Aberdâr, 1871); Awdl ar y Nefoedd, 1878?; Caniadau gan Islwyn (Gwrecsam, diddyddiad); Cymru, gan Islwyn (Cyfres Blodau'r Grug, diddyddiad); Pregethau y Parch. William Thomas (Islwyn). Gan y Parch. Edward Matthews, 1896; Islwyn, pigion o'i waith, 1897; Islwyn (Llyfrau Urdd y Delyn, 1897); Gwaith Barddonol Islwyn (Owen M. Edwards), 1897; Gwaith Islwyn (Cyfres y Fil, 1903); Perlau Awen Islwyn, gan J. M. Edwards, M.A., 1909; Islwyn's English Poems, 1913.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/