Cywiriadau

LEWIS, LEWIS WILLIAM ('Llew Llwyfo '; 1831 - 1901), bardd, nofelydd, a newyddiadurwr

Enw: Lewis William Lewis
Ffugenw: Llew Llwyfo
Dyddiad geni: 1831
Dyddiad marw: 1901
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: bardd, nofelydd, a newyddiadurwr
Maes gweithgaredd: Eisteddfod; Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Barddoniaeth; Argraffu a Chyhoeddi
Awdur: David Gwenallt Jones

Ganwyd 31 Mawrth 1831 ym mhentref Pensarn, Llanwenllwyfo, sir Fôn. Bu'n gweithio pan oedd yn fachgen yng ngwaith copr Parys, ger Amlwch; bu'n brentis gyda brethynnwr ym Mangor; cadwodd siop ei hun, ar ôl hynny, yn Nhalsarn, ac ysgol wedyn yn yr un lle. Yn 1852 yr oedd yn is-olygydd Y Cymro (Holywell); yn 1855 symudodd i Lerpwl i olygu 'r Amserau; yn 1858 aeth i Aberdâr i olygu 'r Gwladgarwr a'r Glorian; wedi hyn aeth i Ddinbych ar staff Y Faner, ac oddi yno i swyddfa Herald Caernarfon. Bu hefyd mewn cysylltiad â'r Gwron, Gwalia, a'r Genedl. Yn 1870 aeth drosodd i America, a bu yno am tua phedair blynedd, a bu'n gyd-olygydd newyddiadur Cymraeg, Y Wasg. Aeth i America yr eiltro. Bu ef ac eraill yn cynnal cyngherddau yng Nghymru ac America, ac yr oedd ' Llew Llwyfo ' yn ganwr ysgubol. Yr oedd hefyd yn arweinydd eisteddfodol. Ef, efallai, oedd y gwr mwyaf amryddawn yn y ganrif ddiwethaf. Bu farw 23 Mawrth 1901 yn y Rhyl, a chladdwyd ef ym mynwent Llanbeblig, Sir Gaernarfon.

Bardd yr arwrgerddi oedd ' Llew Llwyfo.' Enillodd ar ' Gwenhwyfar ' yn eisteddfod Merthyr Tydfil, 1859; ar ' Caradog ' yn eisteddfod genedlaethol Aberdâr, 1861; ' Llewelyn ' yn eisteddfod y Rhyl, 1863; ' Dafydd ' yn eisteddfod genedlaethol Aberystwyth, 1865; ' Arthur y Ford Gron ' yn eisteddfod genedlaethol Caer, 1866; ' Elias y Thesbiad ' yn eisteddfod Rhuthyn, 1868; ' Gruffydd ap Cynan ' yn eisteddfod genedlaethol Wrecsam, 1888; ' Ioan y Disgybl Anwyl ' yn eisteddfod genedlaethol Llanelli, 1895; a chafodd lu o wobrau llai pwysig yn eisteddfodau Cymru ac America. Dyma ei brif gyhoeddiadau: Awen Ieuanc, 1851; Llewelyn Parri: neu y Meddwyn Diwygiedig (nofel), 1855; Huw Huws neu y llafurwr Cymreig (nofel), 1860; Llyfr y Llais, 1865; Troadau yr Olwyn, 1865; Gemau Llwyfo, 1868; Y Creawdwr. Cerdd ddysg (didactic poem), 1871; Cyfrinach Cwm Erfin, a Y Wledd a'r Wyrth (dwy nofel; diddyddiad); Buddugoliaeth y Groes (arwrgerdd), 1880; Cydymaith yr herwheliwr: neu a gollwyd ac a gafwyd. Chwedl Wledig, 1882; Drych y Prif Oesoedd … ynghyd a rhagdraith gan Llew Llwyfo, 1883; A Selection of Sacred and Secular Lyrics from the Welsh with English versions, by Llew Llwyfo.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/

Cywiriadau

LEWIS, LEWIS WILLIAM

Yr oedd yn ail o chwech o blant. Yn wyth oed, gweithiai ym Mynydd Parys. Y brethynnwr yr aeth ato'n brentis yn y ' Siop Goch ' (Dean-street) ym Mangor (1845) oedd Edward Evans, tad Llewelyn Ioan Evans (1833 - 1892;); pan ymfudodd hwnnw i America (Ebrill 1850), aeth y Llew i wasanaeth John Lewis, dilledydd yng Nghaergybi, ac yno y priododd. Wedyn, agorodd siop ym Mhen-y-sarn (nid Tal-y-sarn), ac yno yr oedd pan gyhoeddodd Awen Ieuanc (1851). Cadwodd ysgol am ychydig yn Llanallgo, ond yn 1852 aeth i fyw yn Llaneilian, yn 'bwyswr' mewn ystordy ym Mhorth Amlwch - cyn diwedd 1852 aeth i Dreffynnon, i swyddfa'r Cymro; bu wedyn yn Wrecsam yn fath o 'ymwelydd' dros berson y plwyf; yna aeth i Lerpwl, i siop ffyrm o ddilledyddion. Pan gychwynnodd John Lloyd yn 1855 gyhoeddi'r Cronicl Wythnosol (nid Yr Amserau) penodwyd Llew 'n olygydd. Rhoed y gorau i'r Cronicl hwn yn 1857, a dychwelodd Llew i Dreffynnon, at y Cymro; ond cyn pen dim cafodd le ar Y Gwron yn Aberdâr, dan Josiah T. Jones (1799 - 1873). Ffraeodd â'i feistr cyn diwedd y flwyddyn, ond daliodd gyda'r Gwladgarwr hyd ddiwedd 1858. Yna, cafodd waith gan Thomas Gee (1815 - 1898); yr oedd yn Ninbych yn 1862. Yn 1863-5 bu'n byw yn y Rhyl, ond yr oedd yn ei ôl yn Ninbych erbyn Mai 1866. Symudodd i Gasnewydd yn 1867 i olygu Y Glorian, yn olynydd i Glasynys (Owen Wynne Jones, 1828 - 1870). Ym mis Medi 1868 hwyliodd i America, ar daith ganu; bu hefyd am ychydig yn olygydd Y Wasg (Pittsburg). Dychwelodd yn 1874, ac erbyn 1875 gweithiai yn swyddfa'r Herald yng Nghaernarfon. Tywyll yw ei hanes ar ôl hyn; ni wyddys i sicrwydd a fu yn America eilwaith; bu ar ryw adeg yn gweithio ar y Gwalia yng Nghaernarfon, ond erbyn Gorffennaf 1885 daeth hynny i ben, a chawn ef yn sgrifennu at amryw (megis W. J. Parry, 1842 - 1927) i ymbil am waith neu arian. Gwaethygodd ei iechyd. Cynhaliwyd ef yn Llan-rug am rai blynyddoedd gan gyfeillion. Ar ei ffordd yn ôl o eisteddfod Lerpwl (1900), bu'n aros gyda'i fab yn y Rhyl, ac yno y bu farw 23 Mawrth 1901; claddwyd yn Llanbeblig. Ychwaneger at y ffynonellau ar ei hanes: Adgofion Llew Llwyfo o'i Ymdaith yn America, ganddo ef ei hun (Llyfrau Ceiniog Hugh Humphreys, ail gyfres, rhif 63), a llythyrau yn Ll.G.C., ac yn Llyfrgell Coleg y Gogledd.

Awdur

  • Bedwyr Lewis Jones, (1933 - 1992)

Dyddiad cyhoeddi: 1970

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/

Cywiriadau

Mae'r Bywgraffiadur Cymreig yn cael ei ddarparu gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru a Chanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru. Mae ar gael am ddim ac nid yw'n derbyn cymorth grant. Byddai cyfraniad ariannol yn ein helpu i gynnal a gwella'r wefan er mwyn i ni fedru parhau i gydnabod Cymry sydd wedi gwneud cyfraniad nodedig i fywyd yng Nghymru a thu hwnt.

Ewch i'n tudalen codi arian am ragor o wybodaeth.