CHERLETON neu CHARLTON (TEULU).

Mab Robert, Arglwydd Cherleton yn Wrockwardine, Sir Amwythig, oedd JOHN CHERLETON (1268 - 1353). Yn 1309 priododd Hawys (Hawise) Gadarn, chwaer ac aeres Gruffydd ab Owain (bu farw 1309), arglwydd Powys. Yr oedd y Cherletoniaid (Charltoniaid) felly yn arglwyddi y ‘rhan honno o Gymru yn y 14eg ganrif a dechrau'r 15fed. Gwrthwynebwyd gwaith John Cherleton yn meddiannu Powys gan Gruffydd ap Gruffydd, ewythr Hawys, a gynorthwyid gan aelodau teulu Lestrange, arglwyddi Knokyn, Sir Amwythig, eithr bu'r ddeuddyn yn gwasanaethu gyda'i gilydd yn erbyn y Sgotiaid, a gorchmynnwyd i arglwydd Powys gyflenwi gwyr o'i diroedd Cymreig i wasanaethu yn erbyn y Sgotiaid a'r Ffrancwyr. Yr oedd John yn llywiawdr castell Llanfairymuallt, 1314, bu'n gwrthwynebu gwrthryfelwyr Cymreig yn 1316, gwnaeth Llanidloes yn fwrdeisdref, 1344, a bu'n noddwr i abaty Ystrad Marchell. Claddwyd ef yn y Grey Friars, Amwythig, yn nesaf at fedd ei wraig (bu farw 1344-53?), ail sefydlydd y Grey Friars.

Gorwyr i'r John Cherleton uchod oedd JOHN CHERLETON (1362 - 1401). Daeth yn farnwr Gogledd Cymru yn 1387 a gorchfygodd Owain Glyndwr yn 1401. Brawd iddo, a'i aer, oedd EDWARD CHERLETON (1371 - 1421). Yr oedd Edward yn gomisiynwr er amddiffyn y Mars, 1403, gorchfygodd iarll Northumberland a'r arglwydd Bardolf, gwrthryfelwyr a chynghreiriaid Owain Glyndwr, 1406, ac yr oedd yn gyfaill i Adam de Usk. Ym mis Tachwedd cymerwyd Syr John Oldcastle i'r ddalfa (yn Broniarth, gerllaw y Trallwng) gan Syr Gruffydd Vaughan a'i frawd Ieuan ap Gruffydd yn cael eu cynorthwyo gan Hywel ap Gruffydd ap Dafydd ap Madog a Deio ab Ieuan ab Iorwerth, dau wyr gwreng. Trosglwyddwyd Oldcastle gan y gwyr hyn i Edward Cherleton, ar farw yr hwn, yn 1421, y daeth llinach wryw y teulu i'w therfyn.

Awdur

Ffynonellau

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC-RUU/1.0/