OWEN, JOHN (1698 - 1755), canghellor eglwys Bangor

Enw: John Owen
Dyddiad geni: 1698
Dyddiad marw: 1755
Rhiant: Pierce Owen
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: canghellor eglwys Bangor
Maes gweithgaredd: Crefydd
Awdur: Robert Thomas Jenkins

Ganwyd yn Llanidloes yn 1698 yn fab i Pierce Owen; yn ôl Foster (Alumni Oxon.), ymaelododd yng Ngholeg Iesu, Rhydychen, fel ‘John Owens,’ 21 Mawrth 1718/9, yn 21 oed, ond annhebyg i'r eithaf yw cynnig Foster iddo raddio yn 1722 dan yr enw ‘Joseph Owen.’ I'r gwrthwyneb, yng nghofnodion A. Ivor Pryce (The Diocese of Bangor during Three Centuries), ni roddir gradd o gwbl iddo yn 1723; eithr erbyn 1742 y mae'n LL.B., ac erbyn ei farw'n LL.D. Nid annhebyg felly mai ef oedd y gŵr a enwir gan Venn (Alumni Cantab.), heb unrhyw gofnod o'i dras na'i oedran, a ‘ymgorfforodd’ yn Trinity Hall, Caergrawnt, yn 1741, fel ‘fellow-commoner,’ a ymaelododd yn y brifysgol yn yr un flwyddyn, ac a raddiodd yn LL.B. yn 1742 ac yn LL.D. yn 1751 — ni byddai'n rhaid i ‘ymgorfforwr’ o Rydychen neu Ddulyn breswylio yng Nghaergrawnt, oblegid cyfrifid iddo'r tymhorau yr oedd wedi eu bwrw yn ei brifysgol wreiddiol. Sut bynnag, penodwyd John Owen yn ficer Llannor a Dyneio (h.y. Pwllheli), 1 Mehefin 1723. Ym Mehefin 1742 penodwyd ef yn ganon ym Mangor, ac ar ddiwedd Ionawr 1743 yn ganghellor; rhoddwyd iddo hefyd (ddiwedd Rhagfyr 1745) reithoraeth Llantrisant ym Môn. Bu farw rywbryd cyn 8 Tachwedd 1755, y dydd y penodwyd rheithor newydd yn Llantrisant ‘yn herwydd marw J. Owen’; claddwyd yn Llanidloes.

Fel gelyn anghymodlon i Fethodistiaeth y cofir John Owen. Y mae llythyr chwerw ganddo yn Account of the Welsh Charity Schools John Evans, Eglwys Cymyn, a sonnir yno hefyd am lythyr a anfonodd ef a'i gyfeillion at Griffith Jones ei hunan, yn cwyno'n erwin ar ‘fethodisteiddiwch’ yr ysgolion cylchynol. Gwrthododd yn chwyrn (1741) gais Howel Harris i sefydlu ysgol yn eglwys Llannor; a phan roddwyd lloches i'r ysgol gan William Prichard, manteisiodd ar eiriau a ddywedwyd gan hwnnw ym mynwent yr eglwys i'w erlyn (E. B. Jones, yn Llawlyfr Undeb yr Annibynwyr, 1923, 46-7) o flaen y llys esgobol ym Mangor — amddiffynnwyd Prichard gan y cyfreithiwr John Williams o'r Tŷ Fry (Môn); taflwyd yr achos i'r Sesiwn Fawr, ac ymhen tair blynedd collodd John Owen y dydd — ond bu'n rhaid i William Prichard ymado â'r Glasfryn. Ni adawai John Owen lonydd i'r Methodistiaid; sonia'r llyfrau am fwy nag un enghraifft o'i waith yn eu dwyn o flaen y llys am dorri ‘Conventicle Act’ 1664, ac y mae yn llyfrgell Coleg Bangor (Gwyneddon MS. 17B) gopïau o achwynion ganddo i'r llys, yn erbyn Methodistiaid, ynghyd â'r ddedfryd o esgymundod a ddilynodd. Y mae'n amlwg ei fod hefyd yn cadw ei olwg ar ei henfro tua Llanidloes, ac yn helpu clerigwyr yno i weithredu yn yr un modd — gweler Bennett, Meth. Trefaldwyn Uchaf, 41-2 a 64-5. Nid yw'n rhyfedd i Robert Jones o Roslan, gan gydnabod er hynny ei allu, a'i huodledd fel pregethwr, roi lle mor helaeth iddo yn Drych yr Amseroedd (61-2, 77-8 yn yr argraffiad gwreiddiol = 49-50, 58-60 yn argraffiad O. M. Edwards) — diamau fod gofyn cymryd rhyw gymaint o halen gydag adroddiad yr hen groniclydd, yn enwedig o'r cosbedigaethau a ddug ‘rhagluniaeth’ am ben y canghellor. Eto, cofier barn ei gyd-glerigwr John Lewis o Blas Llanfihangel-tre'r-beirdd am John Owen, pan glybu ei fod i gael ei benodi'n ganghellor : ‘famous for a troublesome litigious temper, and of an obscure mean family; … strange that the bishop was so imposed upon in appointing him’ (Henllys MS. 630 yn llyfrgell Coleg y Gogledd).

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/