PENNANT, THOMAS (1726 - 1798), naturiaethwr, hynafiaethydd, teithiwr

Enw: Thomas Pennant
Dyddiad geni: 1726
Dyddiad marw: 1798
Priod: Anne Pennant (née Mostyn)
Priod: Elizabeth Pennant (née Falconer)
Plentyn: Sarah Pennant
Plentyn: Arabella Pennant
Plentyn: Thomas Pennant
Plentyn: David Pennant
Rhiant: Arabella Pennant (née Mytton)
Rhiant: David Pennant
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: naturiaethwr, hynafiaethydd, teithiwr
Maes gweithgaredd: Hanes a Diwylliant; Natur ac Amaethyddiaeth; Teithio
Awdur: Ellis Davies

Ganwyd 14 Mehefin 1726, yn y Downing, sir y Fflint, mab David Pennant ac Arabella (gynt Mytton). Daethai ei dad i feddiant o'r Downing yn 1724 ar farwolaeth Thomas Pennant (yr olaf i oroesi o gangen iau o'r teulu), yr hwn a'i cymynroddodd iddo. Cartref cyntefig y Pennantiaid oedd Bychton yn yr un plwyf (Whitford). Y cyntaf i ymsefydlu yn y Downing oedd John Pennant, gor-hendaid y Thomas uchod, a ymbriododd yn 1626 â'r etifeddes ac a ychwanegodd at y ty neu ei ailadeiladu. Aeth y Downing ar dân yn 1922 ac erys yr adfeilion.

Ceir y rhan fwyaf o'r wybodaeth sydd hysbys am Thomas Pennant yn ei Literary Life a gyhoeddwyd yn 1793. Dywed ddarfod iddo ddechrau meithrin chwaeth at adaryddiaeth, ac yn wir at naturiaethau yn gyffredin, ac ef yn 12 oed, pan gyflwynwyd iddo lyfr ar adar o waith Francis Willoughby gan ei gâr, John Salusbury, Bach-y-graig, Tremeirchion, tad Mrs. Piozzi. Derbyniodd ei addysg foreol mewn ysgol yn Wrecsam (gweler Tours, i, 379). Wedi hyfforddiant pellach yn Llundain, ymaelododd pan yn 18 oed yng Ngholeg y Frenhines, Rhydychen. Er aros yno am rai blynyddoedd ni chymerodd ei radd. Ac efe eto yn y brifysgol ymwelodd (yn 1746 neu 1747) â Chernyw, lle y cyfarfu â'r enwog Ddr. W. Borlase, rheithor Ludgvan, yr hwn a enynnodd ynddo gryn hoffter at ddaeareg. Yn y blynyddoedd dilynol teithiodd yn helaeth, gan ymweled â'r Iwerddon, Ynys Manaw, cyfandir Ewrop, yr Alban, yr Hebrides, a gwahanol rannau o Loegr a Chymru. Y mae'r cyfrolau o hanes ei deithiau yn yr Alban, i Lundain, ac yn enwedig yng Ngogledd Cymru, gyda'i gynhyrchion llenyddol gorau. Ymddangosodd cyfrol gyntaf ei Tours in Wales yn 1778, a'r ail (y rhan gyntaf dan y teitl A Journey in Snowdonia ) yn 1781. Cyhoeddwyd argraffiad mewn tair cyfrol yn 1883 dan olygiaeth Syr John Rhys. Am hanes Pennant a'i daith ar y Cyfandir, ni welodd olau dydd hyd 1948. Cyhoeddwyd y llawysgrif, sydd ym meddiant y Llyfrgell Genedlaethol, gan Bernard Quaritch, Llundain, dros y Ray Society (Tour of the Continent). Ymddangosodd ei brif waith ar fildraeth (British Zoology) rhwng 1761 a 1777, mewn pedair cyfrol (arg. newydd 1812). Ysgrifennodd hefyd ar fildraeth India a'r ‘Arctic Circle.’ Ei anturiaeth lenyddol fwyaf uchelgeisiol oedd Outlines of the Globe mewn 22 cyfrol (MS.). Pedair yn unig o'r rhain a gyhoeddwyd — dwy ganddo ef ei hun, a dwy gan ei fab David Pennant. Am y gweddill, arhosent ym meddiant etifeddion stad y Downing, teulu Fielding, tan 1938, pan werthwyd hwy, ynghyd â llawer o lawysgrifau eraill a llyfrau a berthynai i Thomas Pennant a'i fab, gan y Meistri Christie, Llundain, trwy gyfarwyddyd ysgutorion y diweddar is-iarll Fielding, arglwydd Denbigh, am £300. Y prynwyr oedd y Brodyr Maggs, llyfrwerthwyr, Llundain. Y mae 22 gyfrol yr Outlines yn awr yn y National Maritime Museum, Greenwich. Ddwy flynedd cyn ei farw gorffennodd Pennant gyfrol ar ei blwyf genedigol a Threffynnon, lle y trigai rhai o'r teulu (Whiteford and Holywell, 1796). Yn ystod ei fywyd derbyniodd lawer o anrhydeddau a nodau o fri, o wledydd tramor yn ogystal ag o Brydain. Yr anrhydedd a werthfawrogai fwyaf oedd ei ethol yn 1757 yn aelod o Gymdeithas Frenhinol Upsala. Cyn hynny, yn 1754, etholasid ef yn F.S.A., ond ymneilltuodd yn 1760. Daeth iddo anrhydeddau o Norwy, Sweden, ac America, ac yn 1767 gwnaed ef yn F.R.S., ac yn LL.D. gan Brifysgol Rhydychen. Cyflwynodd Sgotland iddo amryw anrhydeddau yn cynnwys dinasfraint Edinburgh.

Ymhlith gohebwyr tramor Pennant yr oedd amryw bersonau o nod, megis Linnaeus, Buffon, Dr. Pallas (yr Hâg), a Gronovius (Leyden). Ymohebai ag ef y naturiaethwr Seisnig Gilbert White yntau, awdur The Natural History and Antiquities of Selborne. Ymysg y Cymry y cyfathrachodd â hwynt ac y bu yn eu dyled yr oedd Morysiaid Môn; Hugh Davies, awdur Welsh Botanology; John Lloyd, rheithor Caerwys, a fu yn gydymaith iddo ar ei holl deithiau yng Nghymru (‘I'w fawr fedr yn iaith a hynafiaethau ein gwlad yr wyf yn dra dyledus’); Moses Griffith, brodor o Fryncroes, Lleyn, ei was ffyddlon a'i ddarlunydd hunan-addysgedig, a deithiodd gydag ef bron ym mhobman ac a gyflenwodd ddarluniau i'w weithiau.

Bu Pennant yn briod ddwywaith. Ei wraig gyntaf oedd Elizabeth, merch James Falconer, Caer, i'r hon y ganed dau blentyn, sef David, ei etifedd, ac Arabella; ei ail wraig oedd Ann, merch Syr Thomas Mostyn, a bu iddi ferch a mab, sef Sarah a Thomas. Dechreuodd iechyd Pennant ballu yn 1793, a gorffennodd ei yrfa 16 Rhagfyr 1798, yn 72 oed. Claddwyd ef ‘yn agos i'r allor’ yn eglwys Whitford, lle mae cofgolofn iddo o waith Westmacott yr ail.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/