RHYS GRYG (bu farw 1234), a elwir hefyd ‘Rhys Fychan’

Enw: Rhys Gryg
Dyddiad marw: 1234
Plentyn: Rhys Mechyll
Plentyn: Maredudd ap Rhys Gryg
Rhiant: Gwenllian ferch Madog ap Maredudd
Rhiant: Rhys ap Gruffydd
Rhyw: Gwryw
Maes gweithgaredd: Gwleidyddiaeth a Mudiadau Gwleidyddol; Teuluoedd Brenhinol a Bonheddig
Awdur: Robert Thomas Jenkins

— gweler y ddau enw arno ym molawd ‘Prydydd y Moch’ (Llywarch ap Llywelyn) iddo, Myv. Arch., i, 292-4; pedwerydd mab yr Arglwydd Rhys o Wenllian ferch Madog ap Maredudd o Bowys. Dyn anystywallt oedd Rhys, a wrthryfelodd yn erbyn ei dad ac a chwaraeodd y ffon ddwybig rhwng ei frodyr a rhwng Llywelyn Fawr a'r brenin John. Nid nad oedd yn rhyfelwr dewr ddigon, ond ni ellir canfod unrhyw gysondeb yn ei weithrediadau namyn crafangu a fedrai i'w; ddwylo ei hunan — gellir olrhain ei symudiadau trwy ddefnyddio'r fynegai i Lloyd, Hist. Wales. O 1215 bu'n weddol gyson yn ei ymlyniad wrth Lywelyn Fawr (a'i cadarnhaodd, yng nghytundeb Aberdyfi yn 1216, yn y meddiant o'r rhan fwyaf o'r Cantref Mawr a'r Cantref Bychan, a chymydau Cydweli a Charnwyllion); a than faner Llywelyn bu'n difrodi'n afieithus gestyll Normanaidd yn Neheudir Cymru. Clwyfwyd ef yn farwol yn un o'r cyrchoedd hyn — y cyrch ar gastell Caerfyrddin yn 1234 — a bu farw yn Llandeilo Fawr. Claddwyd ef yn Nhyddewi;, y mae awdl farwnad iddo yn Myv. Arch., i, 543, a briodolir yno i Ddewi Mynyw neu i Lywarch ‘Brydydd y Moch’ — ond ar y t.i, 384 priodolir yr un awdl i'r Prydydd Bychan.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/