RODERICK, JOHN (‘John neu Siôn Rhydderch’; 1673 - 1735), almanaciwr, gramadegwr, bardd, ac eisteddfodwr

Enw: John Roderick
Dyddiad geni: 1673
Dyddiad marw: 1735
Rhiant: Elen Roderick
Rhiant: David Roderick
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: almanaciwr, gramadegwr, bardd, ac eisteddfodwr
Maes gweithgaredd: Eisteddfod; Hanes a Diwylliant; Barddoniaeth; Argraffu a Chyhoeddi; Ysgolheictod ac Ieithoedd; Gwyddoniaeth a Mathemateg
Awduron: William Llewelyn Davies, Enid Pierce Roberts, Llewelyn Gwyn Chambers

Arferid credu mai o waelod sir Aberteifi yr hanoedd eithr dangoswyd (yn Jnl. Welsh Bibliog. Soc., iii, 275-90) mai un o Gemaes, sir Drefaldwyn, ydoedd; efallai mai ef ydoedd y John mab David Roderick ac Elen ei wraig, a fedyddiwyd yn eglwys Cemaes ar 23 Ebrill 1673. Ond yn B.M. Add. MS. 14874 (a fu'n eiddo iddo), t. 7b, ceir ‘Llyfr Cywyddau Siôn Rhydderch, 1709; b. April 11, 1675’.

Argraffodd a chyhoeddodd yn Amwythig yn 1728 Grammadeg Cymraeg; cafwyd ail argraffiad yng Nghaerfyrddin o wasg J. Harris yn 1824. Gyda John Williams, Witley, swydd Amwythig, cafwyd hefyd ganddo English and Welch Dictionary. Yr oedd cyn hyn wedi dechrau cyhoeddi cyfres o'i almanaciau ef ei hun — o c. 1715 hyd un y flwyddyn 1736 — y rhain hefyd bron i gyd o Amwythig.

Yr oedd Thomas Jones , almanaciwr arall, wedi cyhoeddi, yn ei Carolau a Dyriau Duwiol, 1696, dair carol gan Siôn Rhydderch; ceir enghreifftiau eraill o'i waith yn yr almanaciau a baratodd ac a gyhoeddodd yntau. Bu iddo gysylltiad agos â mân eisteddfodau ei gyfnod, o un Machynlleth (1701) ymlaen — câi yn ei almanaciau gyfle i alw sylw atynt. Ceir ‘Englynion o Fawl i'r Celfyddydgar Gadairfardd John Rhydderch’ yn ei almanac am 1726. Ysgrifennodd lawer o farddoniaeth ei hunan, e.e. marwnad Huw Morys o Bontymeibion, ac amryw eraill sydd yn aros mewn llawysgrifau.

Cyhoeddodd ‘bapurlen’ ar rifyddeg tuag 1716. Dichon mai hon oedd y drafodaeth Gymraeg gyntaf ar rifyddeg ond nid oes copi ar gael. Cyfeirir ati yn John William Thomas, (1805 - 1840), Elfennau rhifyddiaeth (Caerfyrddin, 1832), 6, a John Roberts (1731 - 1806), Rhyfyddeg neu Arithmetic (Dulyn, 1768), iii.

Am y gwahanol lyfrau a gyhoeddodd yn Amwythig, o 1715 hyd tua 1728, gw. J. Ifano Jones, Hist. of Printing and Printers in Wales. Ceir hefyd yn llyfr Ifano Jones hanes y cysylltiad (na ddaeth dim ohono) rhwng John Rhydderch â'r wasg yn ‘Llannerch-y-medd, sir Fôn, y cyhoeddodd Lewis Morris (‘Llewelyn Ddu o Fôn’) ei ‘gynygiadau’ ynglyn â hi ym mis Mawrth 1732. Erbyn hynny yr oedd Siôn Rhydderch, a ddisgrifir gan Lewis Morris yn ‘Native of Mountgomeryshire,’ mewn oedran ac yn ‘reduced to very low circumstances.’ Yn niwedd 1733 yr oedd Siôn Rhydderch yng Nghaerfyrddin yn trefnu i Nicholas Thomas argraffu almanac 1734. Erbyn 1735 yr oedd yn ôl yn Cae Talhaearn, Cemaes, sir Drefaldwyn, a chladdwyd ef yng Nghemaes ar 27 Tachwedd y flwyddyn honno.

Bu i rai cofianwyr gymysgu rhyngddo a John Rogers a oedd, yntau, yn argraffu llyfrau yn Amwythig.

Awduron

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC-RUU/1.0/