GRIFFITH, JOHN OWEN (' Ioan Arfon '; 1828 - 1881), bardd a beirniad

Enw: John Owen Griffith
Ffugenw: Ioan Arfon
Dyddiad geni: 1828
Dyddiad marw: 1881
Priod: Ann Griffith (née Roberts)
Plentyn: Robert Arthur Griffith
Rhiant: Owen Griffith Owen
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: bardd a beirniad
Maes gweithgaredd: Eisteddfod; Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Barddoniaeth
Awdur: Griffith Thomas Roberts

Ganwyd yn y Fronllwyd, Waun Fawr, mab Owen Griffith Owen, chwarelwr. Dysgodd ddarllen yn ysgol Sabothol Annibynwyr Moreia, Waun Fawr, a chafodd ddwy flynedd o ysgol ddyddiol cyn myned i weithio i chwarel Dinorwig yn 12 oed. Cafodd gefnogaeth gan ' Huw Tegai ' a ' Caledfryn ' i astudio llenyddiaeth Gymraeg. Yn 1865 enillodd gadair eisteddfod Bethesda am awdl ar ' Adda.' Ei waith gorau ydyw ei gywyddau i'r ' Nos,' ' Gobaith,' a ' Chartref.' Cyfansoddodd hefyd gerdd goffa ar ôl ' Glasynys.' Priododd Ann, merch tyddyn yn y Waun Fawr o'r enw Alabawl. Bu iddynt chwech o blant - yr hynaf ohonynt oedd R. A. Griffith (' Elphin '). Ar ôl priodi aeth am chwe mis o ysgol ac yna agorodd siop groser yn 23 High Street, Caernarfon, gyferbyn â swyddfa'r Herald Cymraeg y pryd hwnnw, a daeth ei siop yn ganolfan llenyddol tref Caernarfon. Yno yr oedd ' Llew Llwyfo ' ac ' Alfardd,' golygyddion yr Herald, yn ymwelwyr cyson; ' Gwilym Alltwen,' ' Cynddelw,' John Morgan (' Cadnant '), a'r ' Thesbiad ' yn fynych; ' Hwfa Môn,' ' Mynyddog,' a ' Ceiriog ' ar eu tro, a châi ' Bro Gwalia,' o'r un nodwedd â'r ' Bardd Cocos,' yr un croeso. Cyfrifid ' Ioan Arfon ' yn gryn awdurdod ar ddaeareg yn ei ddydd, a chyhoeddodd lyfr ar y testun, Traethawd Ymarferol ar Lechfeini Sir Gaernarfon, 1864, ac yr oedd ef a'i gyfeillion ' Alfardd ' a ' Gwilym Alltwen ' ar bwyllgor cyntaf Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru a gyfarfu gyntaf 21 Mawrth 1874. Ymgynghorai ' Alfardd ' ag ef cyn cyhoeddi ei ysgrifau i ymosod ar y barnwr Horsham Cox ac eraill a fynnai gau'r iaith Gymraeg allan o'r llysoedd gwladol. ' Ioan Arfon ' a olygodd y gyfrol, Barddoniaeth Cynddelw, a gyhoeddwyd yn 1877, a Lloffion y Flwyddyn, sef y farddoniaeth a gyhoeddwyd yn Yr Herald Cymraeg yn ystod y flwyddyn 1878. Bu ' Ioan Arfon ' farw 22 Tachwedd 1881 a chladdwyd ef ym mynwent Bryn-'r-odyn; y cludwyr oedd ' Clwydfardd,' ' Ceiriog,' ' Llew Llwyfo,' ac ' Elidirfab.' Ceir hir-a-thoddaid iddo o waith Daniel Owen yn y Geninen, 1883, 143.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC/1.0/