HOWELL, JOHN (‘Ioan ab Hywel’ neu ‘Ioan Glandyfroedd’; 1774 - 1830), gwehydd, ysgolfeistr, bardd, golygydd, a cherddor

Enw: John Howell
Ffugenw: Ioan ab Hywel, Ioan Glandyfroedd
Dyddiad geni: 1774
Dyddiad marw: 1830
Rhyw: Gwryw
Galwedigaeth: gwehydd, ysgolfeistr, bardd, golygydd, a cherddor
Maes gweithgaredd: Diwydiant a Busnes; Addysg; Llenyddiaeth ac Ysgrifennu; Cerddoriaeth; Barddoniaeth; Argraffu a Chyhoeddi
Awdur: William Llewelyn Davies

Ganwyd yn Abergwili, Sir Gaerfyrddin. Ychydig o addysg a gafodd. Prentisiwyd ef yn wehydd, a gweithiodd wrth y grefft honno am rai blynyddoedd. Oherwydd ei ddawn gerddorol cafodd fynd yn aelod o seindorf cartreflu Caerfyrddin, a gwnaethpwyd ef yn bennaeth ‘fife-band’ y gatrawd. Yn ystod ei oriau hamdden dechreuodd gasglu gwybodaeth, a dangos diddordeb arbennig mewn barddoniaeth a rhifyddiaeth. Bu gyda'r llu arfog yn Iwerddon, a phan ddaeth yn ôl penodwyd ef yn bennaeth Ysgol Genedlaethol Llanymddyfri, lle y treuliodd weddill ei oes. Ei wasanaeth pennaf fel cerddor oedd mynd oddi amgylch i'r eglwysi i ddysgu i'r cantorion ganu'r salmau. Cydymgeisiodd â Walter Davies (‘Gwallter Mechain’) yn eisteddfod Caerfyrddin, 1819. Cystadlodd hefyd ar destun yr awdl yn eisteddfod Aberhonddu, 1822. Fe'i coffeir yn bennaf, fodd bynnag, fel cynullydd Blodau Dyfed; sef, Awdlau, Cywyddau, Englynion, a Chaniadau, Moesol a Diddanol, a Gyfansoddwyd gan Feirdd Dyfed … (Caerfyrddin, 1824), gwaith sydd yn enghraifft dda o flodeugerdd daleithiol ac yn un o lyfrau-defnyddiau haneswyr llenyddiaeth ac eisteddfodau taleithiol Cymru. Heblaw esiamplau o waith y golygydd ei hun (rhai ohonynt wedi eu hysgrifennu ar gyfer eisteddfodau Caerfyrddin, Aberhonddu, etc.), ceir yn y gyfrol ddetholiad o waith barddonol Evan Evans (‘Prydydd Hir’), Jenkin Thomas, Cwmdu, Ceredigion, Eliezer Williams, Daniel Evans (‘Daniel Ddu o Geredigion’), James Davies (‘Iago ab Dewi’), D. Rowland, Caerfyrddin, Edward Richard, Ystradmeurig, D. Llwyd, Llwynrhydowen, D. Jones, Llanwrda, Evan Thomas, Llanarth, John Jenkins (‘Ioan Siengcyn’), Aberteifi, Ffransis Thomas (‘y Crythwr Dall o Geredigion’), Ifan Gruffydd, Twrgwyn, ac eraill. Cafodd rai o ddefnyddiau'r gwaith yn N.L.W. MS. 19. Efallai mai ef ydyw'r ‘Ioan ab Hywel’ y ceir peth o'i waith yn N.L.W. MS. 1238 (un o lawysgrifau ‘Twm o'r Nant’). Bu farw 18 Tachwedd 1830, a chladdwyd ef ym mynwent Llandingad, Llanymddyfri.

Awdur

Dyddiad cyhoeddi: 1953

Hawlfraint Erthygl: http://rightsstatements.org/page/InC-RUU/1.0/